Keuze familienaam
Wanneer de ouders het niet eens geraken over de familienaam, of wanneer zij geen keuze hebben gemaakt, zal een kind geboren vanaf 1 januari 2017 een dubbele familienaam krijgen, in alfabetische volgorde. Deze nieuwe regeling vervangt de oude regel waarbij het kind, in geval van meningsverschil of geen keuze, de familienaam van de vader (of van de meemoeder) kreeg. Voorwaarde is wel dat de afstamming van zowel vaderszijde als moederszijde gelijktijdig moet zijn vastgesteld.
Dit is de nieuwe default-regeling die in werking is getreden op 1 januari 2017, op basis van de Wet van 25 december 2016 (“Wet tot wijziging van de artikelen 335 en 335ter van het Burgerlijk Wetboek betreffende de wijze van naamsoverdracht aan het kind”).
Deze wet bepaalt dat bij onenigheid tussen de ouders over de familienaam, of wanneer er geen keuze wordt gemaakt, het kind automatisch een dubbele familienaam krijgt in alfabetische volgorde. Het niet maken van een keuze leidt dus ook tot de toekenning van een dubbele familienaam. Hiermee wil de wetgever ouders aanmoedigen om expliciet een keuze te maken voor de naam van hun kind. De autonomie van de ouders om een keuze te maken wordt hiermee aangemoedigd, volgens voormalig minister van Justitie Koen Geens.
Ouders worden dus gedwongen om na te denken, niet alleen over de voornaam van hun kind, maar ook over de familienaam.
4 mogelijke familienamen
Sinds 1 januari 2017 krijgt een kind een dubbele familienaam wanneer de ouders geen keuze maken of het niet eens raken over de naam. Er zijn steeds vier mogelijkheden voor de ouders om de familienaam van hun kind te kiezen.
- De familienaam van de vader;
- De familienaam van de moeder;
- Een dubbele familienaam, met eerst de naam van de vader en dan die van de moeder;
- Een dubbele familienaam, met eerst de naam van de moeder en dan die van de vader.
Een voorbeeld zal dit verduidelijken:
Ann Peeters is moeder, Jan Janssens is vader (we gaan ervan uit dat het ouderschap van zowel vader als moeder gelijktijdig wordt vastgesteld). Hun dochter Els kan dan een van volgende vier familienamen dragen:
- Els Janssens
- Els Peeters
- Els Janssens Peeters
- Els Peeters Janssens
Indien de ouders géén keuze maken of het niet eens zijn, krijgt het kind automatisch een dubbele familienaam in alfabetische volgorde. In dit geval zou het kind Els Janssens Peeters heten.
Als de familienamen van beide ouders beginnen met dezelfde letter, wordt gekeken naar de tweede letter van de naam (en zo verder als de volgende letter ook gelijk zijn).
Bijvoorbeeld: als de ouders de familienamen De Pauw en De Wolf hebben, zou hun kind bij onenigheid of gebrek aan keuze De Pauw De Wolf heten, omdat de “p” vóór de "w" komt in het alfabet.
Wat met twee ouders met een dubbele familienaam?
Wat gebeurt er wanneer beide ouders een dubbele familienaam hebben? Dit scenario komt voor wanneer bijvoorbeeld beide ouders een naam hebben zoals “Janssens Peeters” en “De Coninck De Bradander”. In dergelijke gevallen moeten de ouders kiezen welke deel van hun dubbele naam zij doorgeven aan hun kind. Een kind kan in totaal niet meer dan twee familienamen hebben.
De ouders moeten dus beslissen welk deel van hun dubbele naam zij doorgeven aan hun kind. Ze kunnen ook de volgorde van de namen zelf kiezen.
Bijvoorbeeld: wanneer Els Janssens Peeters en Piet De Coninck De Brabander hun zoontje Ruben een naam willen geven, zijn volgende combinaties mogelijk:
- Ruben Janssens De Coninck
- Ruben Janssens De Brabander
- Ruben Peeters De Coninck
- Ruben Peeters De Brabander
- Ruben De Coninck Janssens
- Ruben De Coninck Peeters
- Ruben De Brabander Janssens
- Ruben De Brabander Peeters
Als de ouders geen keuze maken of het niet eens zijn, krijgt het kind een dubbele familienaam op basis van de alfabetische volgorde van de familienamen. In dit geval zou Ruben De Brabander Janssens heten, omdat “De Brabander” alfabetisch voor “Janssens” komt.
Eén ouder met dubbele familienaam, één ouder met één familienaam
Als een van de ouders een dubbele familienaam heeft en de andere ouder slechts één familienaam, kan men kiezen voor de familienaam van de moeder, de vader (of meemoeder) of een combinatie van beide (samengestelde naam).
Bij ouders waarvan één een enkele familienaam heeft, kan het kind dus één familienaam behouden. Dit betekent dat men misschien nog geruime tijd enkele familienamen zal behouden.
Het is echter belangrijk te weten dat, indien de ouders geen keuze maken, de dubbele familienaam de standaardregeling zal zijn, waarbij de namen in alfabetische volgorde worden geplaatst.
Bijvoorbeeld: stel de moeder is Els Janssens Peeters en de vader Piet De Coninck. Zij hebben dan volgende mogelijkheden voor de familienaam voor hun kind Ruben:
- Ruben De Coninck (naam vader)
- Ruben Janssens Peeters (naam moeder)
- Ruben De Coninck Janssens
- Ruben De Coninck Peeters
- Ruben Janssens De Coninck
- Ruben Peeters De Coninck
Bij gebrek aan keuze of onenigheid over de familienaam zal het kind een dubbele familienaam krijgen in alfabetische volgorde. In dit geval dus: Ruben De Coninck Janssens.
Wat met meemoeders?
Indien de afstamming langs moederszijde en meemoederzijde (niet-drager van het kind) tegelijk komt vast te staan, zijn volgende opties mogelijk met betrekking tot de familienaam voor het kind:
- De familienaam van de moeder
- De familienaam van de meemoeder
- Een samengestelde familienaam
Het kind zal ook een dubbele familienaam (in alfabetische volgorde) dragen indien de moeder en de meemoeder het niet eens geraken of geen keuze maken.
Een aantal voorbeelden verduidelijken deze principes:
Ann Peeters is moeder, Jan Janssens is vader. Els werd geboren op 1 februari 2012 en kreeg de naam Els Janssens. Klaas wordt geboren op 4 januari 2017.
Klaas zal, in overeenstemming met het principe van eenheid van naam, de naam Klaas Janssens krijgen.
Ann Peeters is moeder, Jan Janssens is vader. Els wordt geboren op 4 juni 2014 en kreeg de naam Els Janssens. Klaas wordt geboren op 30 december 2016.
Als de ouders het niet eens waren over de naam van Klaas en Els, zouden beide kinderen de naam van de vader dragen; Janssens. De ouders kunnen echter tot 1 juli 2017 een verklaring van naamsverandering indienen. Als zij het niet eens worden over de naam, krijgen de kinderen de familienaam Janssens Peeters (dubbele naam in alfabetische volgorde).
Ann Peeters is moeder, Jan Janssens is vader. Els wordt geboren op 4 juni 2014 en kreeg de naam Els Janssens. Klaas wordt geboren op 4 januari 2017.
Dit geval is hetzelfde als voorbeeld 2. Klaas zal de naam Janssens krijgen, tenzij de ouders voor 1 juli 2017 een naamsverandering aanvragen. Als ze het niet eens worden, krijgen de kinderen de naam Janssens Peeters.
Ann Peeters is moeder, Jan Janssens is vader. Els wordt geboren op 4 januari 2017 en Klaas wordt geboren op 5 juni 2017.
Bij afwezigheid van een naamkeuze of in geval van onenigheid zullen beide kinderen een dubbele naam krijgen in alfabetische volgorde, Janssens Peeters. Dit is in lijn met het principe van eenheid van naam voor kinderen geboren uit dezelfde ouders.
Juridische achtergrond: vaders wil mocht niet langer wet zijn...
Deze wetswijziging, die de keuze van de familienaam voor kinderen regelt, is een directe reactie op twee arresten van het Grondwettelijk Hof van 14 januari 2016 en 14 december 2016. In deze arresten oordeel het Hof dat de oude regel, waarbij het kind automatisch de naam van de vader (of meemoeder) kreeft, in strijd was met de Grondwet.
Het Grondwettelijk Hof gaf de wetgever tot en met 31 december 2016 om een nieuwe regeling te implementeren. Als gevolg hiervan werd op 1 januari 2017 de nieuwe wet van kracht, die voorziet in een “default-regeling” waarbij kinderen een dubbele familienaam krijgen in alfabetische volgorde wanneer de ouders het niet eens zijn over de naam.
Grondwettelijk Hof nr. 2/2016, 14 januari 2016
Het Grondwettelijk Hof oordeelde in zijn arrest van 14 januari 2016 dat "noch de traditie, noch de wil om geleidelijk vooruitgang te boeken kunnen worden geacht zeer sterke overwegingen te zijn die een verschil tussen de vaders en de moeders verantwoorden wanneer er onenigheid tussen de ouders of afwezigheid van keuze is, terwijl de doelstelling van de wet erin bestaat de gelijkheid van mannen en vrouwen te verwezenlijken.”
Grondwettelijk Hof nr. 162/2016, 14 december 2016
In zijn arrest van 14 december 2016 oordeelde het Hof dat “ook al kan het recht om zijn familienaam te geven niet als een grondrecht worden beschouwd, ouders toch een duidelijk en persoonlijk belang erbij hebben om zeggenschap te hebben in het proces om de familienaam van hun kind te bepalen”.