Exclusief ouderlijk gezag: wanneer beslist één ouder alleen?

Exclusief ouderlijk gezag betekent dat één ouder alleen de belangrijke beslissingen voor het kind neemt. In principe beslissen ouders samen, ook na een scheiding. Maar raken ze het niet eens, of is hun akkoord slecht voor het kind? Dan kan de familierechtbank het gezag aan één ouder toevertrouwen. Hieronder leest u wanneer dat kan en wat de andere ouder behoudt.

Het principe: ouders beslissen samen

Ouders oefenen het ouderlijk gezag in principe samen uit. Dat geldt voor ouders die samenwonen, maar ook voor ouders die niet (meer) samenleven (art. 373 en 374, §1 oud BW). Wat het ouderlijk gezag precies inhoudt, leest u in Wat is ouderlijk gezag?

Om het dagelijkse leven werkbaar te houden, geldt een vermoeden van instemming. Tegenover derden te goeder trouw, zoals een school of een arts, wordt elke ouder geacht te handelen met het akkoord van de andere ouder (art. 373, tweede lid oud BW). U hoeft dus niet voor elke handtekening de andere ouder te bellen.

Samenwonende ouders: een machtiging voor één beslissing

Wonen de ouders samen, dan bestaat er geen exclusief gezag in de eigenlijke zin. Hebben ze een concreet conflict, dan kan de familierechtbank wel één ouder machtigen om alleen op te treden voor één of meer bepaalde handelingen (art. 373, laatste lid oud BW).

Het gaat dus om een oplossing voor een specifiek probleem, bijvoorbeeld de keuze van een school. Het gezag zelf blijft gezamenlijk.

Niet-samenwonende ouders: exclusief gezag

Leven de ouders niet samen, dan kan de familierechtbank verder gaan. Zij kan de uitoefening van het ouderlijk gezag uitsluitend aan één ouder opdragen als de ouders het niet eens raken over:

• de huisvesting van het kind;
• belangrijke beslissingen over zijn gezondheid, opvoeding, opleiding en ontspanning;
• godsdienstige of levensbeschouwelijke keuzes.

De rechtbank kan dat ook doen als het akkoord van de ouders strijdig lijkt met het belang van het kind (art. 374, §1, tweede lid oud BW).

De rechtbank kan het ook fijner regelen. Zij kan bepalen welke beslissingen over de opvoeding alleen met instemming van beide ouders genomen mogen worden (art. 374, §1, derde lid oud BW). Zo blijft een gedeelde inspraak mogelijk voor bepaalde thema's.

Hoe het gezag over de persoon en de goederen van het kind geregeld is als ouders niet samenleven, leest u in Wie oefent het gezag over de persoon en het beheer over de goederen van de minderjarige uit wanneer de twee ouders niet samenleven?

Ouders kunnen hun regeling ook zelf afspreken en ze door de rechtbank laten homologeren.

Wat behoudt de andere ouder?

De ouder zonder gezag verliest zijn band met het kind niet. Volgens de wet:

• bepaalt de rechtbank hoe die ouder persoonlijk contact met het kind houdt. Dat contact kan alleen om bijzonder ernstige redenen geweigerd worden;
• behoudt die ouder het recht om toezicht te houden op de opvoeding;
• kan die ouder bij de andere ouder of bij derden alle nuttige informatie opvragen;
• kan die ouder zich in het belang van het kind tot de familierechtbank wenden (art. 374, §1, vierde lid oud BW).

De rechtbank bepaalt in elk geval ook waar het kind woont en waar het zijn hoofdverblijf in het bevolkingsregister heeft.

Exclusief gezag is geen ontzetting

Verwar exclusief gezag niet met de ontzetting uit het ouderlijk gezag. Dat zijn twee heel verschillende maatregelen:

• Exclusief gezag is een regeling bij onenigheid tussen ouders. De familierechtbank beslist erover. De ouder zonder gezag blijft ouder met gezagsrechten. Alleen de uitoefening ligt bij de andere ouder.
• Ontzetting is een zware maatregel op grond van de Jeugdbeschermingswet van 8 april 1965. De jeugdrechtbank spreekt ze uit wegens ernstig wangedrag dat de gezondheid, veiligheid of zedelijkheid van het kind in gevaar brengt.

Wat als de ouder met exclusief gezag overlijdt?

Overlijdt een ouder, of kan hij zijn wil niet meer te kennen geven, dan oefent de andere ouder het gezag alleen uit (art. 375 oud BW). Een ouder die alleen de uitoefening van het gezag verloor, blijft ouder met gezagsrechten. Hij oefent het gezag dan in principe opnieuw zelf uit, zonder dat daarvoor een nieuwe procedure nodig is.

Bij een ontzette ouder ligt dat anders. Daar is herstel in het gezag nooit automatisch. Er is altijd een aparte procedure voor de jeugdrechtbank nodig.

Zijn er geen ouders meer die het gezag kunnen uitoefenen? Dan komt de voogdij in beeld. Zie Wat is voogdij?

Kort samengevat: vraag en antwoord

Wanneer krijgt een ouder exclusief ouderlijk gezag? Als de ouders niet samenleven en het niet eens raken over de huisvesting of belangrijke beslissingen voor het kind, of als hun akkoord strijdig lijkt met het belang van het kind. De familierechtbank beslist (art. 374, §1 oud BW).

Wat behoudt de ouder zonder gezag? Persoonlijk contact met het kind, een recht van toezicht op de opvoeding, het recht om informatie op te vragen en de mogelijkheid om naar de familierechtbank te stappen.

Veelgestelde vragen

Kan ik als samenwonende ouder exclusief gezag krijgen?
Niet in de eigenlijke zin. De familierechtbank kan u wel machtigen om alleen op te treden voor één of meer bepaalde handelingen.

Mag ik mijn kind nog zien als de andere ouder exclusief gezag heeft?
Ja. De rechtbank regelt hoe u persoonlijk contact houdt. Dat contact kan alleen om bijzonder ernstige redenen geweigerd worden.

Is exclusief gezag hetzelfde als ontzetting uit het ouderlijk gezag?
Nee. Exclusief gezag is een regeling bij onenigheid tussen ouders, voor de familierechtbank. Ontzetting is een zware maatregel wegens ernstig wangedrag, voor de jeugdrechtbank.

Moet ik voor elke beslissing de toestemming van de andere ouder vragen?
Nee. Bij gezamenlijk gezag geldt tegenover derden te goeder trouw een vermoeden dat u handelt met het akkoord van de andere ouder. Voor belangrijke beslissingen moet u wel overleggen.