Erfbelasting op een levensverzekering: wanneer betaalt de begunstigde, en hoeveel?

Erfbelasting op een levensverzekering verrast veel nabestaanden. U sloot de polis af om uw partner of kinderen te beschermen, maar de Vlaamse fiscus behandelt de uitkering vaak alsof ze uit de nalatenschap komt. Of en hoeveel erfbelasting de begunstigde betaalt, hangt af van drie vragen: wie betaalde de premies, met welk geld, en wanneer keert de polis uit?

Het basisprincipe: het fictief legaat

Een levensverzekering is juridisch een overeenkomst met de verzekeraar. Het geld zit dus niet in de nalatenschap. Toch kan de begunstigde erfbelasting verschuldigd zijn.

De Vlaamse Codex Fiscaliteit (VCF) bevat daarvoor een fictief legaat (art. 2.7.1.0.6 VCF). Ontvangt iemand een bedrag uit een levensverzekering waarvan de overledene de premies betaalde, rechtstreeks of via een derde, dan wordt dat bedrag belast alsof de overledene het via testament naliet.

Dat vermoeden is weerlegbaar. Kan de begunstigde aantonen dat de premies niet door de overledene betaald werden, dan valt de uitkering in principe buiten de erfbelasting.

Dit artikel gaat over de Vlaamse erfbelasting. Hoe de tarieven werken, leest u in Erfbelasting.

Gehuwd in gemeenschap van goederen

Bent u gehuwd met een stelsel van gemeenschap van goederen, en is de langstlevende partner de begunstigde? Dan hanteert de fiscus doorgaans de volgende regels:

• Premies betaald met gemeenschappelijk geld. De fiscus beschouwt de uitkering voor de helft als afkomstig van de overleden partner. Op die helft is erfbelasting verschuldigd, ook al ontvangt de langstlevende het volledige bedrag.
• Premies betaald met eigen geld van de langstlevende. Toont de langstlevende aan dat hij of zij de premies, of een deel ervan, met eigen middelen betaalde, dan valt dat deel buiten de erfbelasting.
• Premies betaald met eigen geld van de overledene. Bewijst de fiscus dat de premies volledig uit het eigen vermogen van de overledene kwamen, dan is de volledige uitkering belast, niet alleen de helft.

De waardering gebeurt in principe op de dag van het overlijden. Meer over de waardering leest u in Hoe gebeurt de waardering van het belastbaar actief in de erfbelasting?

Niet elke polis keert meteen uit

Het type polis maakt een groot verschil.

Bij een zuivere overlijdensverzekering keert de verzekeraar bij het overlijden meteen een kapitaal uit. Het fictief legaat speelt dan onmiddellijk.

Bij een gemengde verzekering of een verzekering op twee hoofden gebeurt er bij het eerste overlijden soms nog geen uitkering. Denk aan een polis die pas uitkeert bij het overlijden van de langstlevende, of op een vaste einddatum. Dan geldt het wait-and-see-principe: de erfbelasting wordt niet meteen geheven, maar pas wanneer de polis effectief uitkeert of wordt afgekocht (art. 2.7.1.0.6 juncto art. 2.7.3.2.8 VCF). De aangifte volgt dan na die latere gebeurtenis.

Heeft u zo'n polis, ga dan vooraf na wanneer en bij wie de fiscus zal heffen.

Beding van aanwas in een levensverzekering

Sommige contracten bevatten een beding van aanwas of een tontineclausule. De Vlaamse Belastingdienst bekijkt dat streng. Een beroep op het argument dat het beding "niet kosteloos" is, om zo aan erfbelasting te ontsnappen, wordt doorgaans niet aanvaard. Het fictief legaat blijft dan van toepassing bij afkoop of uitkering aan de langstlevende.

Waarom dit ertoe doet

Erfbelasting kan de bescherming die u met een levensverzekering wilde bieden, flink uithollen. Een doordachte keuze van de begunstigde, de premiebetaler en het type polis kan het verschil maken tussen een beperkte en een volledige belasting van de uitkering.

Wat er verder in de belastbare basis komt, leest u in Wat is het netto belastbaar actief in de erfbelasting? Hoe de fiscus van uw polis op de hoogte is, leest u in Van wie krijgt de belastingadministratie informatie over de grootte van de erfenis?

Kort samengevat: vraag en antwoord

Betaal ik erfbelasting op een levensverzekering? Ja, als de overledene de premies betaalde. De uitkering wordt dan belast alsof ze via testament werd nagelaten (art. 2.7.1.0.6 VCF).

Wat als mijn partner en ik in gemeenschap van goederen gehuwd zijn? Werden de premies met gemeenschappelijk geld betaald, dan wordt in principe de helft van de uitkering belast bij de langstlevende partner.

Veelgestelde vragen

Wordt een groepsverzekering ook belast met erfbelasting?
Groepsverzekeringen en andere aanvullende pensioenen die bij overlijden uitkeren, volgen doorgaans een eigen fiscale regeling, los van het fictief legaat. De behandeling verschilt sterk van een gewone levensverzekering, dus laat uw situatie individueel bekijken.

Kan ik erfbelasting vermijden door mijn kind als begunstigde aan te duiden?
Niet automatisch. Betaalde de overledene de premies, dan blijft het fictief legaat van toepassing, ongeacht wie de begunstigde is. Bepalend is vooral wie de premies betaalt en met welk geld.

Telt de waarde op de dag van het overlijden of op de dag van de uitkering?
Bij een zuivere overlijdensverzekering telt de dag van het overlijden. Keert een gemengde polis of een verzekering op twee hoofden niet meteen uit, dan wordt pas geheven bij de effectieve uitkering of afkoop.

Moet ik zelf bewijzen dat ik de premies betaalde?
Ja. Wilt u aan het fictief legaat ontsnappen, dan moet u aantonen dat de premies niet door de overledene of met gemeenschappelijk geld betaald werden. Bewaar dus bankafschriften en polisdocumenten.