Wat zijn eigenlijke en oneigenlijke gewestbelastingen?

Geen absolute fiscale autonomie van de Gewesten.

De fiscale bevoegdheden van de Gewesten staan niet volledig los van de Federale Staat, want via een federale wet kunnen er beperkingen zijn op wat en Decreet of Ordonnantie voorschrijft (Arbitragehof 17 mei 2001, nr. 66/2001). Maar zulke beperkingen zijn uitzonderlijk en dus vrij restrictief te interpreteren (zie art. 170§2 van de Grondwet). Er is dus wel een zekere fiscale autonomie maar deze is niet absoluut.  Een federale beperking kan bij een gewone wet (dus geen bijzondere meerderheid vereist).  Zo stelde het Arbitragehof in het geciteerde arrest dat de Gewesten bepaalde belastingplichtigen (het ging in het arrest over de intercommunales) niet mogen belasten, toch niet in de materies die de federale staat nog niet volledig heeft overgedragen. Omwille van de Europese hete adem in de nek (risico op beschuldiging van staatssteun) worden de uitzonderingen wel steeds schaarser.  

En dan zijn er nog samengevoegde of gedeelde belastingen.  Bij de samengevoegde belastingen gaat het over een gedeelte van de opbrengsten dat toegewezen wordt aan de Gewesten (cfr. de personenbelasting). De Gewesten kunnen ook bepaalde aspecten gaan regelen van zo'n belasting.  Bij gedeelde belastingen gaat het over een verdeling van de opbrengsten richting Gemeenschappen (cfr. btw).

Eigenlijke gewestbelastingen

De Gewesten hebben hun belastingbevoegdheid vaak ingevuld om het gedrag van mensen te sturen. Zo zijn er belastingen in de sfeer van milieu, energie, mobiliteit en vastgoed gekomen. We denken daarbij aan de heffing op de leegstand en verwaarlozing van bedrijfsgebouwen of aan de kilometerheffing.

Oneigenlijke gewestbelastingen

Bij oneigenlijke gewestbelastingen is de belastbare materie (dit is het element dat aanleiding geeft tot belasting) federaal geregeld. Over de belastingplicht an sich is er wel nog wat discussie of dit nu federaal of gewestelijk is. Wat de belastbare grondslag (het bedrag waarop de belasting gebaseerd is), de aanslagvoet en de vrijstellingen betreft: de Gewesten vullen dit zelf in.  In de oneigenlijke gewestbelastingen zitten verschillende 'groepen': spelen en weddenschappen (groep 1), onroerende voorheffing (groep 2), successierechten-recht van overgang-sommige registratierechten (groep 3), verkeersbelasting-belasting inverkeerstelling (groep 4).

Territorialiteitsbeginsel

Om onder een gewestbelasting te vallen, moet er een territoriaal aanknopingspunt zijn. Bij de successierechten bijvoorbeeld kijkt men naar de plaats waar de overledene op het ogenblijk van overlijden zijn fiscale woonplaats had.