Eigenlijke en oneigenlijke gewestbelastingen: wie bepaalt wat u betaalt?

Gewestbelastingen zijn belastingen die de gewesten heffen, naast de federale en de gemeentelijke belastingen. Ze vallen uiteen in eigenlijke en oneigenlijke gewestbelastingen. Dat onderscheid klinkt theoretisch, maar het bepaalt hoeveel vrijheid een gewest heeft, en welke overheid u aanspreekt bij een geschil.

Eigenlijke gewestbelastingen

Volgens art. 170, § 2 van de Grondwet kan een belasting ten behoeve van een gemeenschap of gewest alleen worden ingevoerd door een decreet of een ordonnantie. Dat is de grondslag voor de eigenlijke gewestbelastingen.

Een gewest voert zo'n belasting volledig zelf in. Het bepaalt zelf wat belast wordt, het tarief en de vrijstellingen. Denk aan gewestelijke heffingen op bijvoorbeeld leegstand, milieu of mobiliteit.

Oneigenlijke gewestbelastingen

Bij een oneigenlijke gewestbelasting legt een federale wet vast wat belast wordt. Dat gebeurt in de bijzondere wet van 16 januari 1989 betreffende de financiering van de gemeenschappen en de gewesten, kortweg de Bijzondere Financieringswet. Het gewest bepaalt daarna zelf de heffingsgrondslag, het tarief en de vrijstellingen.

De lijst is langer dan vaak gedacht. Het gaat om:

• de belasting op spelen en weddenschappen;
• de belasting op automatische ontspanningstoestellen;
• de openingsbelasting op slijterijen van gegiste dranken;
• de successierechten en de rechten van overgang bij overlijden, in Vlaanderen de erfbelasting;
• de onroerende voorheffing;
• het registratierecht op de overdracht van onroerende goederen, op de vestiging van een hypotheek, op verdelingen van onroerende goederen en op schenkingen;
• de verkeersbelasting op autovoertuigen;
• de belasting op de inverkeerstelling (BIV);
• het eurovignet.

Het eurovignet werd in 2016 vervangen door de kilometerheffing voor vrachtwagens. Zie Moet ik kilometerheffing betalen? Het verschil tussen BIV en verkeersbelasting leest u in Wat is het verschil tussen BIV en verkeersbelasting?

Wat veranderde de zesde staatshervorming?

De zesde staatshervorming van 2014 breidde de lijst van oneigenlijke gewestbelastingen niet fundamenteel uit. De grootste fiscale vernieuwing lag elders: in de personenbelasting.

Sinds aanslagjaar 2015 heffen de gewesten opcentiemen op de personenbelasting. Daarnaast kunnen ze eigen belastingverminderingen invoeren. Dat is een aparte bron van gewestelijke fiscale autonomie, los van de lijst hierboven.

De grenzen van de gewestelijke autonomie

De gewestelijke fiscale bevoegdheid is niet onbeperkt. Volgens art. 170, § 2 van de Grondwet kan de federale wetgever uitzonderingen bepalen waarvan de noodzakelijkheid blijkt.

Het Grondwettelijk Hof, toen nog het Arbitragehof, aanvaardde zo'n uitzondering bijvoorbeeld in een zaak over de fiscale vrijstelling van intercommunales. Het Hof oordeelde dat de federale wetgever redelijkerwijs kon besluiten dat die uitzondering noodzakelijk was.

Waarom het onderscheid ertoe doet

De indeling bepaalt mee welke overheid een belasting mag wijzigen, en dus ook tot wie u zich richt bij een geschil. In Vlaanderen heft de Vlaamse Belastingdienst (VLABEL) onder meer de onroerende voorheffing, de erfbelasting en het verkooprecht. Een overzicht vindt u in Regionale en lokale belastingen. Over de belastingen van gemeenten leest u meer in Welke belastingen kunnen gemeenten heffen?

Kort samengevat: vraag en antwoord

Wat is het verschil tussen eigenlijke en oneigenlijke gewestbelastingen? Een eigenlijke gewestbelasting voert het gewest volledig zelf in, bij decreet of ordonnantie. Bij een oneigenlijke gewestbelasting legt de Bijzondere Financieringswet vast wat belast wordt, en bepaalt het gewest de grondslag, het tarief en de vrijstellingen.

Welke belastingen zijn oneigenlijke gewestbelastingen? Onder meer de onroerende voorheffing, de successierechten, de registratierechten op onroerende goederen en schenkingen, de verkeersbelasting, de BIV en de belastingen op spelen en weddenschappen.

Veelgestelde vragen

Waar staat de grondslag voor gewestbelastingen?
In art. 170, § 2 van de Grondwet. Een gewestbelasting kan alleen worden ingevoerd door een decreet of een ordonnantie, behalve de uitzonderingen die de federale wet noodzakelijk acht.

Is de lijst van oneigenlijke gewestbelastingen beperkt tot vier belastingen?
Nee. De Bijzondere Financieringswet somt een ruimere lijst op, met onder meer verschillende registratierechten en de voertuigbelastingen.

Is de erfbelasting een gewestbelasting?
Ja. De successierechten zijn een oneigenlijke gewestbelasting. In Vlaanderen heet die belasting de erfbelasting en wordt ze geheven door VLABEL.

Kan de federale overheid de fiscale bevoegdheid van de gewesten beperken?
Ja, bij uitzondering, als de noodzakelijkheid ervan blijkt. Het Grondwettelijk Hof kan dat toetsen.