Adoptieprocedure: van verzoekschrift tot adoptieakte in zes stappen

De adoptieprocedure verloopt via de familierechtbank en kent vaste stappen en strikte wettelijke termijnen. Van het verzoekschrift tot de adoptieakte duurt het bij een kind in de regel minstens zes maanden. Hieronder overlopen we elke stap, zodat u weet wat u te wachten staat.

Stap 1: het verzoekschrift

De procedure start met een eenzijdig verzoekschrift bij de griffie van de familierechtbank. U ondertekent het zelf, of uw advocaat doet het. Het verzoekschrift vermeldt of u een gewone of een volle adoptie vraagt, en waarom (art. 1231-3 Ger.W.). Het verschil tussen beide vormen leest u in Wat is adoptie?

Gaat het om de adoptie van een kind, dan heeft u vaak eerst een geschiktheidsvonnis nodig. Dat vonnis blijft maar een beperkte tijd geldig. De geldigheidsduur staat in de art. 1231-31, 1231-41 en 1231-42 Ger.W. en in art. 24bis van de wet van 24 april 2003.

In principe dient u als kandidaat-adoptant zelf het verzoek in. Het openbaar ministerie kan in twee situaties zelf het initiatief nemen, en is daar dan als enige toe bevoegd:

• als een nieuwe adoptie om zeer gewichtige redenen nodig is na een eerdere adoptie (art. 347-1, 3° en 347-2, 3° oud BW);
• als iemand een vereiste toestemming weigert en die weigering onverantwoord kan worden verklaard (art. 348-11 oud BW en art. 1231-24 Ger.W.).

Welke voorwaarden u moet vervullen, zoals leeftijd en toestemmingen, leest u in Wat zijn de voorwaarden voor een adoptie?

Stap 2: het onderzoek door de procureur des Konings

De griffier stuurt het verzoekschrift binnen 8 dagen naar de procureur des Konings (art. 1231-5 Ger.W.). Die voert een onderzoek. Hij:

• raadpleegt uw strafregister;
• vraagt advies aan de ouders, aan de bloedverwanten in de tweede graad en aan de meerderjarige afstammelingen van de kandidaat-adoptant;
• hoort wie het kind feitelijk opvoedt;
• hoort wie een vereiste toestemming weigerde.

Binnen 2 maanden bezorgt de procureur zijn advies en alle inlichtingen aan de griffier (art. 1231-7, eerste lid Ger.W.). Liep er vooraf een geschiktheidsprocedure, dan geldt een aparte termijn van 2 maanden na het geschiktheidsvonnis om het verslag daarover neer te leggen (art. 1231-7, tweede lid Ger.W.).

Stap 3: inzage van het dossier

Binnen 3 dagen nadat de verslagen zijn neergelegd, krijgt u een oproeping om het dossier in te zien. Dat geldt ook voor de te adopteren persoon als die 12 jaar of ouder is. U heeft dan 15 dagen om het dossier te raadplegen (art. 1231-8 Ger.W.).

Stap 4: de zitting

Op de zitting hoort de rechtbank altijd:

• de adoptant of adoptanten;
• de te adopteren persoon vanaf 12 jaar. Vanaf die leeftijd is ook zijn of haar eigen toestemming nodig. Dat komt neer op een vetorecht.

Is het kind jonger dan 12 jaar, dan hoort de rechtbank het als het voldoende oordeelsbekwaam is. Vindt de rechtbank dat niet het geval, dan kan het kind binnen 15 werkdagen zelf vragen om gehoord te worden (art. 1231-10 Ger.W.). Ook wie een ongunstig advies gaf, en iedereen die de rechtbank wil horen, kan aan bod komen.

Stap 5: de uitspraak

De familierechtbank doet in de regel ten vroegste 6 maanden na de indiening van het verzoekschrift uitspraak. Zo wil de wet overhaaste beslissingen vermijden. Die wachttijd geldt niet als het kind al langer dan 6 maanden door de kandidaat-adoptant wordt opgevoed (art. 1231-13 Ger.W.). De termijn is bedoeld voor de adoptie van minderjarigen. Bij een gewone adoptie van een meerderjarige speelt hij in de praktijk geen rol.

Stap 6: de adoptieakte

Na een gunstige uitspraak stelt de ambtenaar van de burgerlijke stand de adoptieakte op. Daarmee is de procedure afgerond. Welke gevolgen de adoptie heeft, voor de naam, het ouderlijk gezag en het erfrecht, leest u in Wat zijn de gevolgen van adoptie?

Kort samengevat: vraag en antwoord

Hoe start een adoptieprocedure? Met een eenzijdig verzoekschrift bij de familierechtbank, waarin u vermeldt of u een gewone of volle adoptie vraagt en waarom.

Hoe lang duurt een adoptieprocedure? Bij een minderjarige doet de rechtbank in de regel ten vroegste zes maanden na het verzoekschrift uitspraak, tenzij het kind al langer dan zes maanden bij u woont.

Veelgestelde vragen

Wie kan de adoptieprocedure opstarten?
In principe de kandidaat-adoptant. Het openbaar ministerie kan dat alleen bij een noodzakelijke nieuwe adoptie om zeer gewichtige redenen, of als een vereiste toestemming onverantwoord geweigerd wordt.

Heeft mijn kind van 12 jaar inspraak?
Ja. Vanaf 12 jaar is de eigen toestemming van de te adopteren persoon nodig. Zonder die toestemming kan de adoptie in principe niet doorgaan.

Moet ik een advocaat nemen?
Dat is niet verplicht. U kunt het verzoekschrift zelf ondertekenen. Een advocaat kan het wel voor u opstellen en ondertekenen, en de termijnen opvolgen.

Wat gebeurt er na de uitspraak?
De ambtenaar van de burgerlijke stand stelt de adoptieakte op. Daarmee is de procedure afgerond, en kunt u verder met uw gezin.