Blijft de aannemer eigenaar van de materialen zolang ik hem niet volledig heb betaald?

Eigendomsvoorbehoud.

Wanneer u een beding van eigendomsvoorbehoud invoegt in uw contract, stelt u de overgang van het eigendomsrecht uit tot een later tijdstip, bijvoorbeeld wanneer de opdrachtgever de prijs heeft betaald. Dat later moment kan ook het verlijden van de notariële akte zijn zoals dat vaak gebeurt bij de aankoop van een onroerend goed.

Een beding van eigendomsvoorbehoud is zeker toegelaten bij aannemingsovereenkomsten. Artikel 69 derde lid Pandwet bepaalt uitdrukkelijk dat het eigendomsvoorbehoud rechtsgeldig is ongeacht de juridische aard van de overeenkomst waarin het beding werd opgenomen. Een dergelijk beding moet echter wel schriftelijk en tijdig bedongen zijn. Wanneer de levering van de materialen vóór de betaling plaatsvindt, moet het eigendomsvoorbehoud vóór de levering bedongen zijn. Anders kan de aannemer het goed niet terugvorderen indien de opdrachtgever toch niet zou betalen na de levering.  Wanneer de opdrachtgever een consument is, geldt er een extra vormvereiste. Uit het beding moet duidelijk de instemming van de koper-consument blijken. Dit kan door middel van een clausule van instemming die de koper-consument moet ondertekenen.

Revindicatierecht.

Het revindicatierecht houdt in dat de aannemer het recht heeft om de goederen terug te nemen, indien hij het eigendomsvoorbehoud heeft en de opdrachtgever uiteindelijk niet betaalt. De opdrachtgever kan vrijwillig tot teruggave overgaan, of de aannemer kan het beslag tot terugvordering op basis van artikel 1462 Ger.W. leggen. Wanneer het goed er niet meer is, doordat de koper het bijvoorbeeld heeft verkocht, komt er een schuldvordering tot betaling van de prijs in de plaats.
 

Ook eigendomsvoorbehoud bij koopovereenkomsten.

Artikel 1583 BW bepaalt met betrekking tot de koop: “Hij is tussen partijen voltrokken, en de koper verkrijgt van rechtswege de eigendom ten aanzien van de verkoper, zodra er overeenkomst is omtrent de zaak en de prijs, hoewel de zaak nog niet geleverd en de prijs nog niet betaald is.”

Er is dus sprake van eigendomsovergang vanaf er overeenkomst is over de zaak en de prijs. Partijen mogen wel van deze bepaling afwijken en overeenkomen dat de eigendomsovergang op een ander tijdstip zal plaatsvinden, bijvoorbeeld wanneer de volledige som is betaald door de koper. Het beding van eigendomsvoorbehoud leidt ertoe dat de verkoper eigenaar blijft van de goederen, de eigendom blijft dus bij hem en gaat nog niet over naar de koper. Tijdens deze periode kan de verkoper dus nog steeds over het goed beschikken. Daarnaast zijn de goederen ook nog vatbaar voor beslag door de schuldeisers van de verkoper op basis van artikel 1503 BW.

Onroerendmaking van de materialen.

Het is mogelijk dat de verkochte goederen onroerend worden door incorporatie. Hier blijft het eigendomsvoorbehoud enkel gelden als er een registratie is in het pandregister. Hierdoor krijgt de aannemer een zekerheid op de woning. Dit is bijvoorbeeld het geval bij aannemingsovereenkomsten. Als de aannemer bedingt dat de eigendom van de materialen overgaat na een volledige betaling, is er sprake van een eigendomsvoorbehoud en een onroerendmaking van de goederen. 

Overleeft het eigendomsvoorbehoud bij faillissement van de opdrachtgever?

Artikel XX.194 WER bepaalt enkele voorwaarden waaraan het eigendomsvoorbehoud dient te voldoen wanneer het gaat om een faillissement:
“Het faillissement doet geen afbreuk aan het recht van terugvordering van de eigenaar van de goederen die in het bezit zijn van de schuldenaar.
Op straffe van verval moet de rechtsvordering tot terugvordering worden ingesteld voor de neerlegging van het eerste proces-verbaal van verificatie van de schuldvorderingen.
Indien de bewaring of de teruggave van de teruggevorderde goederen kosten heeft veroorzaakt ten laste van de boedel, eist de curator dat deze kosten betaald worden bij de afgifte van de goederen. Weigert de eigenaar deze kosten te betalen dan is de curator gerechtigd het retentierecht uit te oefenen.”

De goederen waarop het eigendomsvoorbehoud van toepassing is, moeten nog in het bezit zijn van de gefaillieerde schuldenaar. Daarnaast moet de rechtsvordering voor het eerste proces-verbaal van verificatie van ingediende schuldvorderingen worden ingesteld. Indien er kosten zijn door de bewaring of teruggave van de goederen, moeten deze kosten betaald worden bij de afgifte.

Roerende verwerking en vermenging van de materialen.

Wat als de koper het goed al heeft verwerkt terwijl er nog een eigendomsvoorbehoud is? In dit geval kan de verkoper het eigendomsvoorbehoud uitoefenen op het nieuw tot stand gekomen goed. Het is echter mogelijk dat het nieuw goed meer waard is en de verkoper het verschil moet terugbetalen. Wat als het goed verwerkt is met goederen van derden? In dit geval kan u het eigendomsvoorbehoud nog steeds uitoefenen indien het onmogelijk is om de goederen te scheiden en als het goed met het eigendomsvoorbehoud de grootste waarde heeft. De derde partij zal in dit geval schade lijden en heeft daarom de mogelijkheid om een vordering wegens verrijking zonder oorzaak in te stellen tegen de verkoper. 
Wanneer de koper het goed met het eigendomsvoorbehoud echter verwerkt met een eigen goed dat een veel grotere waarde heeft, kan de verkoper dit niet meer opeisen, ook al is er een eigendomsvoorbehoud. In dit geval is de koper verplicht om het bedrag toch te betalen.

Ook wanneer het goed vermengbaar is, blijft het eigendomsvoorbehoud bestaan. Wanneer er sprake is van meerdere verkopers zijn, kunnen zij naargelang hun verhouding terugvorderen.