Teruggaveverplichting van de aannemer: wie betaalt als materiaal van de werf verdwijnt?

De teruggaveverplichting van de aannemer wordt pas belangrijk als het misloopt: tegels die verdwijnen, een gestolen boiler of ramen die beschadigd raken voor ze geplaatst zijn. Moet uw aannemer dan instaan voor het verlies? Hieronder leest u wanneer wel, wanneer niet en wat u in uw contract best regelt.

Wat houdt de teruggaveverplichting in?

Geeft u als bouwheer materiaal of goederen in handen van uw aannemer, dan moet hij die ongeschonden teruggeven of correct verwerken. Dat geldt ook voor materiaal dat op de werf ligt in afwachting van plaatsing.

De regel is geïnspireerd op de bewaargeving. Art. 1932 oud BW zegt het duidelijk: de bewaarnemer moet de zaak zelf, die hij ontvangen heeft, teruggeven. Voor de aannemer geldt een vergelijkbare plicht.

Een resultaatsverbintenis

De teruggaveverplichting is een resultaatsverbintenis. Dat begrip staat sinds 1 januari 2023 in art. 5.72 BW. De aannemer moet een bepaald resultaat bereiken: het materiaal teruggeven of verwerken. Lukt dat niet, dan wordt zijn fout vermoed.

Voor u als bouwheer is dat een groot voordeel. U hoeft niet te bewijzen wat de aannemer precies verkeerd deed. U toont aan dat het materiaal verdwenen of beschadigd is, en het is aan hem om zich te verantwoorden.

Wanneer is de aannemer bevrijd?

Alleen overmacht bevrijdt de aannemer. Volgens art. 5.226 BW is dat een ontoerekenbare onmogelijkheid om de verbintenis na te komen. In de praktijk kijkt de rechter of de gebeurtenis onvoorzienbaar en onvermijdbaar was, en of de aannemer er zelf geen schuld aan had.

Wie zich op overmacht beroept, moet de andere partij daarvan bovendien binnen een redelijke termijn op de hoogte brengen (art. 5.226, § 2 BW).

Diefstal en brand: geen automatische vrijstelling

Diefstal of brand zijn niet vanzelf overmacht. Volgens vaste rechtspraak en rechtsleer moet de aannemer aantonen dat hij redelijke maatregelen nam om de schade te voorkomen. Denk aan:

• een afgesloten werf of werfcontainer;
• waardevol materiaal dat niet onbeschermd buiten blijft liggen;
• een zorgvuldige opslag tegen weer en wind;
• het naleven van brandveiligheidsregels op de werf.

Kan hij dat niet aantonen, dan blijft hij aansprakelijk voor het verlies of de schade.

Kan de aannemer zijn aansprakelijkheid beperken?

Aannemers nemen soms een exoneratiebeding op in hun contract. Daarmee beperken of sluiten ze hun aansprakelijkheid uit. Volgens art. 5.89 BW is zo'n beding in principe geldig, maar er zijn grenzen:

• het geldt niet bij een opzettelijke fout;
• het geldt niet voor schade aan het leven of de fysieke integriteit van een persoon.

Bent u consument en is de aannemer een onderneming, dan gaat de bescherming verder. Een beding dat de aannemer ontslaat van aansprakelijkheid voor zijn opzet of grove schuld, of voor die van zijn aangestelden, is dan onrechtmatig en dus verboden (art. VI.83, 13° WER).

Lees uw contract dus goed. Een exoneratiebeding moet duidelijk zijn, en u moet er vóór de ondertekening kennis van hebben kunnen nemen.

Tips voor uw werf

• Maak bij de levering een inventaris of bewaar de leverbonnen, met foto's.
• Spreek af wie de werf afsluit en waar het materiaal ligt.
• Vraag of uw aannemer een verzekering heeft die diefstal of brand op de werf dekt.
• Meld verlies of schade meteen en schriftelijk.

Voor contracten die vanaf 1 september 2027 gesloten worden, geldt het nieuwe Boek 7 BW over bijzondere contracten (wet van 22 juli 2026), onder meer voor aanneming. Voor contracten van vóór die datum blijven de huidige regels gelden.

Wie het risico draagt als materiaal tenietgaat vóór de oplevering, leest u in Wie is verantwoordelijk voor de materialen op de bouwwerf? De andere plichten van uw aannemer vindt u in De verplichtingen van de aannemer. En wie eigenaar is van niet-betaald materiaal, leest u in Blijft de aannemer eigenaar van de materialen zolang ik hem niet volledig heb betaald?

Kort samengevat: vraag en antwoord

Moet mijn aannemer verdwenen materiaal vergoeden? In principe wel. Hij heeft een resultaatsverbintenis om het materiaal terug te geven of te verwerken (art. 5.72 BW). Alleen overmacht bevrijdt hem.

Is diefstal op de werf overmacht? Niet automatisch. De aannemer moet aantonen dat hij redelijke beveiligingsmaatregelen nam.

Veelgestelde vragen

Is mijn aannemer altijd aansprakelijk bij diefstal van materiaal?
Niet altijd. Hij is bevrijd als hij overmacht bewijst, en dus aantoont dat hij redelijke beveiligingsmaatregelen nam en de diefstal niet kon vermijden.

Mag mijn aannemer zijn aansprakelijkheid in het contract beperken?
Ja, binnen grenzen. Nooit bij een opzettelijke fout of bij schade aan het leven of de fysieke integriteit. Bent u consument, dan is ook een uitsluiting bij grove schuld verboden.

Wat telt als overmacht?
Een ontoerekenbare onmogelijkheid om na te komen (art. 5.226 BW). De rechter kijkt of de gebeurtenis onvoorzienbaar en onvermijdbaar was.

Wat doe ik als ik merk dat materiaal verdwenen is?
Maak foto's, verwittig uw aannemer meteen schriftelijk en bewaar de leverbonnen. Bij diefstal doet u ook aangifte bij de politie.