Wat is het recht op afbeelding?
Uw afbeelding wordt verspreid. De ene persoon heeft hier al minder problemen mee dan de ander, maar dat betekent niet dat u dit zomaar moet tolereren. U beschikt in België over een recht op afbeelding. Wat dit precies inhoudt, leest u in deze Wanted Wiki.
Het recht op afbeelding is een persoonlijkheidsrecht dat nauw samenhangt met het recht op privacy. In België vindt dit recht vandaag onder meer steun in artikel 22 van de Grondwet en in artikel XI.174 van het Wetboek Economisch Recht. Dat laatste bepaalt dat een portret in principe niet mag worden gereproduceerd of aan het publiek meegedeeld zonder toestemming van de geportretteerde. Gaat het om een herkenbare foto of video, dan kan daarnaast ook de AVG van toepassing zijn, omdat zulke beelden persoonsgegevens kunnen vormen.
In de praktijk betekent dit dat u in beginsel zelf bepaalt of iemand een gerichte foto of video van u mag maken en of die afbeelding mag worden gebruikt of verspreid. Die toestemming moet vrij, specifiek, geïnformeerd en ondubbelzinnig zijn. Toestemming om gefotografeerd of gefilmd te worden, is bovendien niet automatisch hetzelfde als toestemming om die beelden te publiceren of verder te verspreiden. Om discussies te vermijden, wordt die toestemming daarom best zo duidelijk mogelijk vastgelegd.
Niet elk beeld wordt echter op dezelfde manier beoordeeld. Bij gerichte beelden, waarbij u het centrale onderwerp bent, zal toestemming meestal vereist zijn. Bij niet-gerichte beelden, die eerder een sfeerbeeld of groepsbeeld tonen zonder één persoon specifiek uit te lichten, volstaat in bepaalde contexten eerder een duidelijke voorafgaande informatieverstrekking. Ook dan blijft een beoordeling van de concrete omstandigheden nodig.
Bescherming van het recht op afbeelding.
Wanneer uw recht op afbeelding wordt geschonden, bestaan er verschillende manieren om op te treden. Vaak is een eerste stap dat u vraagt om de betrokken foto of video offline te halen of niet verder te verspreiden. Als het om persoonsgegevens gaat, kan u zich in bepaalde gevallen ook beroepen op uw rechten onder de AVG, zoals het recht op informatie, het recht op bezwaar en het recht op verwijdering.
Blijft de inbreuk voortduren, dan kan u zich tot de rechtbank wenden. Afhankelijk van de omstandigheden kan een rechter onder meer een schadevergoeding toekennen, een stakingsbevel of verwijderingsbevel opleggen, of een verdere verspreiding verbieden. In een passende context kan ook een klacht bij de Gegevensbeschermingsautoriteit aan de orde zijn wanneer de verwerking van beelden strijdig is met de AVG.
Artikel XI.174 van het Wetboek Economisch Recht blijft daarbij een belangrijk ankerpunt. De auteur, eigenaar of bezitter van een portret mag het in principe niet reproduceren of aan het publiek meedelen zonder toestemming van de geportretteerde. Die bescherming loopt bovendien nog twintig jaar door na het overlijden van de geportretteerde, in welk geval de rechtverkrijgenden kunnen optreden.
Wordt toestemming gegeven, dan betekent dat niet dat elk later gebruik automatisch geoorloofd is. Toestemming moet immers voldoende duidelijk zijn qua doel en gebruik. Bovendien kan de betrokkene in het kader van de AVG zijn toestemming in beginsel intrekken, al moeten de concrete gevolgen daarvan altijd worden beoordeeld in het licht van de gemaakte afspraken, de context en eventuele andere rechtsgronden waarop de verwerking steunt.
Grenzen.
Het recht op afbeelding is niet absoluut. Het moet soms worden afgewogen tegen andere rechten en belangen, zoals de vrijheid van meningsuiting en het recht op informatie. Daarom zullen publieke personen meer moeten dulden wanneer beelden verband houden met hun openbaar leven en bijdragen aan een maatschappelijk relevant of informatief debat. Dat betekent evenwel niet dat om het even welk gebruik is toegelaten, zeker niet wanneer het beeld louter commercieel, denigrerend of misleidend wordt ingezet.
Ook wie zich op een openbare plaats bevindt, verliest niet automatisch alle controle over zijn of haar afbeelding. Het feit dat een foto in het openbaar werd genomen, betekent dus niet dat zij vrij zonder meer mag worden gepubliceerd of commercieel gebruikt. Van belang is onder meer of iemand het hoofdonderwerp van het beeld vormt, of het gaat om een gericht dan wel niet-gericht beeld, in welke context het beeld werd genomen en of de publicatie proportioneel is.
Daarnaast kunnen er uitzonderingen bestaan wanneer een wettelijke basis voorhanden is, wanneer een opdracht van algemeen belang moet worden vervuld, of wanneer een gerechtvaardigd belang zwaarder doorweegt dan het belang van de betrokkene. Zulke uitzonderingen moeten wel restrictief en zorgvuldig worden beoordeeld.
Tot slot is het belangrijk te benadrukken dat het recht op afbeelding vandaag niet los kan worden gezien van het gegevensbeschermingsrecht. Zeker bij online publicatie, sociale media, gezichtsherkenning, databanken en hergebruik van beelden is een dubbele toets vaak nodig: zowel aan het klassieke recht op afbeelding als aan de regels van de AVG.
Heeft u een probleem inzake familierecht of een persoonlijke vraag?
Kom te weten wat uw mogelijkheden zijn en contacteer de advocaten van Wanted Law. Zij staan voor u klaar om u te helpen!
Wat onze cliënten vinden van Wanted Law
Nog niet overtuigd van Wanted Law? Lees dan de recensies van onze cliënten.