Wanneer is abortus toegestaan?

Algemene regeling en voorwaarden

Voor een abortus wettelijk toelaatbaar is in België, moeten er een aantal cumulatieve voorwaarden vervuld zijn, zoals vastgelegd in de wet:

1. Termijn van 12 weken na de bevruchting

De abortus moet plaatvinden binnen twaalf weken na de bevruchting (wat overeenkomt met veertien weken sinds de laatste menstruatie). Na die termijn is een abortus enkel nog toegestaan als er een ernstige bedreiging is voor de gezondheid van de vrouw of bij ernstige en ongeneselijke afwijkingen van de foetus. 

2. informatieplicht en medische setting

De zwangerschapsafbreking moet uitgevoerd worden door een arts in een erkende medische instelling die beschikt over een voorlichtingsdienst. De arts is verplicht de vrouw te informeren over:

• Haar wettelijke rechter;
• Alternatieven voor abortus (zoals adoptie);
• De medische risico’s van de ingreep. 

3. Informed consent (geïnformeerde toestemming)

De arts moet nagaan of de vrouw een vaste en vrijwillige wil heeft om de zwangerschap af te breken. De beslissing moet dus genomen zijn na correcte en volledige informatie, en zonder externe druk 

4. Bedenktijd van 6 dagen 

Tussen de eerste medische consult en de ingreep geldt een verplichte bedenktijd van zes dagen.

Uitzondering: als er een dringende medische noodzaak is, kan van deze bedenktijd worden afgeweken.

5. Schriftelijke toestemming op de dag van de ingreep

De vrouw moet op de dag van de abortus schriftelijk haar toestemming geven voor de ingreep. 

De toestemming van de partner (echtgenoot of verwekker) is niet vereist. Het recht op abortus is een persoonlijk recht van de vrouw. 

Kan een arts gedwongen worden om een abortus uit te voeren?

Neen, volgens artikel 2, 7° van de Wet Vrijwillige Zwangerschapsafbreking kan geen enkele zorgverlener verplicht worden om een abortus uit te voeren of daaraan mee te werken. Dit geldt voor:

• Artsen;
• Verpleegkundigen;
• Paramedisch personeel.

Deze bepaling is een uitdrukking van de zogenaamde gewetensclausule, zie zorgverleners beschermt indien zij om persoonlijke, morele of religieuze redenen niet willen meewerken aan een zwangerschapsafbreking. 

Een arts die weigert een abortus uit te voeren, moet wel:

• De vrouw bij het eerste contact informeren over zijn of haar weigering;
• De vrouw doorverwijzen naar een andere arts, een erkend centrum voor zwangerschapsafbreking of een ziekenhuis waar zij terecht kan;
• Het medisch dossier doorsturen naar de arts of instelling waar de vrouw zich vervolgens wendt. 

Hoewel de wet deze doorverwijsplicht oplegt, voorziet ze geen specifieke sanctie als de arts deze verplichting niet naleeft. 

Uitzondering op de termijn van 12 weken?

In principe is een abortus in België slechts wettelijk toegelaten binnen de twaalf weken na de bevruchting (veertien weken na de laatste menstruatie).

Er zijn echter twee uitzonderingen waarbij een zwangerschapsafbreking ook na deze termijn wettelijk mogelijk is:

• Als de voortzetting van de zwangerschap een ernstig gevaar inhoudt voor de gezondheid van de vrouw;
• Als uit medisch onderzoek blijkt dat het kind zal lijden aan een uiterst zware en ongeneeslijke kwaal. 

In deze gevallen moet een tweede betrokken worden, die schriftelijk bevestigt dat aan de voorwaarden is voldaan. De abortus kan dus niet door slechts één arts worden beslist. 

De wet voorziet geen exacte maximumtermijn voor deze uitzonderingsgevallen. Hoewel de wet geen uiterste termijn vastlegt, blijkt uit de voorbereidende werkzaamheden en de medische praktijk dat men de zwangerschapsafbreking in deze uitzonderlijke gevallen in principe enkel toestaan zolang de foetus niet buiten de baarmoeder levensvatbaar is. In de praktijk ligt deze grens ronde de 24ste week na de bevruchting, afhankelijk van de medische technologie en individuele omstandigheden. 

Wat als de voorwaarden voor abortus niet allemaal werden vervuld?

Wanneer de zwangerschapsafbreking wordt uitgevoerd zonder dat aan de wettelijke voorwaarden is voldaan, is er sprake van een strafbaar feit. Zowel de arts die de ingreep uitvoert als de vrouw die de abortus ondergaat, kunnen in dat geval strafrechtelijk vervolgd worden. 

De arts riskeert een gevangenisstraf van drie maanden tot één jaar en een geldboete van 100,00 tot 500,00 EUR.

De vrouw zelf riskeert een gevangenisstraf van één maand tot één jaar en een geldboete van 50,00 tot 200,00 EUR.

Belangrijk: de strafbaarstelling geldt alleen wanneer er geen sprake is van een wettige zwangerschapsafbreking, dus wanneer één of meerdere van de voorwaarden uit de wet niet zijn nageleefd. Indien alle wettelijke voorwaarden wel correct zijn nageleefd, is de abortus niet strafbaar, ook al is deze medisch of moreel controversieel. 

Het verhinderen van de toegang tot vrijwillige zwangerschapsafbreking

Het opzettelijk belemmeren of verhinderen van de vrije toegang van een vrouw tot een instelling die vrijwillige zwangerschapsafbrekingen uitvoert, is ook strafbaar.

Wie zich daaraan schuldig maakt, riskeert een gevangenisstraf van drie maanden tot één jaar en een geldboete van 100,00 tot 500,00 EUR.