Mag een rechter een contract tussen een onderneming en een consument nog controleren, ook al tekende u het? Ja. De rechter mag nagaan of een beding een kennelijk onevenwicht schept in uw nadeel. Is dat zo, dan is het beding nietig. U leest hieronder hoe die toetsing werkt en waar de grenzen liggen.
Wat is een onrechtmatig beding?
De definitie staat in artikel I.8, 22° van het Wetboek van Economisch Recht (WER). Een onrechtmatig beding is een beding dat, alleen of samen met andere bedingen, een kennelijk onevenwicht schept tussen de rechten en plichten van de partijen, ten nadele van de consument.
"Kennelijk" betekent duidelijk en aanzienlijk. Een beding dat de onderneming iets beter uitkomt, is dus nog niet meteen onrechtmatig.
Naast die algemene norm bevat artikel VI.83 WER een zwarte lijst van bedingen die altijd onrechtmatig zijn. Voorbeelden zijn een beding dat u elke mogelijkheid tot verhaal ontneemt, of een beding dat de bewijslast naar u verschuift. Zie Geen mogelijkheid tot verhaal? Is dat wel rechtsgeldig? en Kan men contractueel de bewijslast omkeren of bewijsmiddelen uitsluiten?
Hoe beoordeelt de rechter een beding?
Artikel VI.82 WER bepaalt hoe de rechter te werk gaat:
- Hij houdt rekening met alle omstandigheden rond het sluiten van de overeenkomst en met de aard van de producten of diensten.
- Hij houdt ook rekening met de vereiste dat het beding duidelijk en begrijpelijk is. Die vereiste staat in artikel VI.37, §1 WER: schriftelijke bedingen in een contract met een consument moeten duidelijk en begrijpelijk zijn opgesteld.
De uitzondering voor kernbedingen
Sommige bedingen ontsnappen aan de toetsing. Volgens het derde lid van artikel VI.82 WER toetst de rechter niet:
- het eigenlijke voorwerp van de overeenkomst, dus wat u koopt of welke dienst u krijgt;
- de verhouding tussen de prijs en wat u daarvoor krijgt.
Dat geldt alleen als die kernbedingen duidelijk en begrijpelijk zijn geformuleerd. Is dat niet zo, dan kan de rechter ook een kernbeding toetsen. Het Hof van Justitie van de Europese Unie legt die vereiste streng uit. In het arrest Kásler (C-26/13) oordeelde het dat een beding niet alleen grammaticaal duidelijk moet zijn. De consument moet ook de economische gevolgen ervan kunnen inschatten. Ook in het arrest Dziubak (C-260/18) ging het Hof in op bedingen die tot het hoofdvoorwerp van een kredietovereenkomst behoren.
Een vergelijkbare regel in het Burgerlijk Wetboek
Ook buiten consumentencontracten bestaat bescherming. Sinds 1 januari 2023 bepaalt artikel 5.52 BW dat een beding waarover niet kan worden onderhandeld en dat een kennelijk onevenwicht schept, onrechtmatig is en voor niet geschreven wordt gehouden. Ook daar vallen de hoofdprestaties en hun gelijkwaardigheid buiten de toetsing. Voor contracten tussen een onderneming en een consument blijft het WER de eerste toetssteen.
Kort samengevat: vraag en antwoord
Mag een rechter een contract tussen onderneming en consument controleren? Ja. Hij toetst of een beding een kennelijk onevenwicht schept ten nadele van de consument (artikel I.8, 22° en VI.82 WER). Zo'n beding is nietig (artikel VI.84 WER).
Welke bedingen kan de rechter niet toetsen? Het eigenlijke voorwerp van het contract en de verhouding tussen prijs en prestatie, maar alleen als die bedingen duidelijk en begrijpelijk zijn.
Veelgestelde vragen
Mag een rechter elk beding in mijn contract controleren?
Bijna elk beding. Alleen duidelijke en begrijpelijke kernbedingen over het voorwerp en de prijs vallen buiten de toetsing.
Wat gebeurt er als een beding onrechtmatig is?
Het is nietig. De rest van het contract blijft gelden als het zonder dat beding kan bestaan (artikel VI.84, §1 WER).
Kan ik vooraf afstand doen van deze bescherming?
Neen. De consument kan geen afstand doen van de rechten die deze regels hem geven.
Wat als de prijs in mijn contract onduidelijk is geformuleerd?
Dan kan de rechter ook dat kernbeding toetsen. De uitzondering geldt alleen voor duidelijke en begrijpelijke bedingen.
Heeft u vragen omtrent een gerechtelijke procedure of wenst u zelf een proces op te starten?
Kom te weten wat uw mogelijkheden zijn en contacteer de advocaten van Wanted Law. Zij staan voor u klaar om u te helpen!