Op wie is het Gerechtelijk Wetboek van toepassing? Wie u niet zomaar kunt dagvaarden

Op wie is het Gerechtelijk Wetboek van toepassing? In principe op iedereen: elke natuurlijke persoon en elke rechtspersoon kan voor de Belgische rechter gedaagd worden. Toch zijn er uitzonderingen. Sommige personen en staten genieten immuniteit van rechtsmacht. Wie zijn dat, en wat betekent dat voor u als u een procedure wilt starten?

Het uitgangspunt: het wetboek geldt voor alle procedures

Het Gerechtelijk Wetboek geldt voor alle rechtsplegingen (art. 2 Ger.W.). Er zijn twee uitzonderingen: procedures die geregeld worden door andere wetsbepalingen die niet uitdrukkelijk opgeheven werden, en rechtsbeginselen waarvan de toepassing niet te verenigen is met het wetboek. Waar de proceduregels precies gelden, leest u in Waar gelden de proceduregels?

Daarnaast kunnen bepaalde partijen zich beroepen op immuniteit. Dan kan de Belgische rechter niet over hen oordelen, of alleen in beperkte gevallen.

Vreemde staten: immuniteit, maar niet altijd

Een vreemde staat geniet immuniteit wanneer hij optreedt als overheid. Dat heet handelen iure imperii. Handelt die staat als een gewone particuliere partij, bijvoorbeeld bij een gewone handelstransactie, dan spreekt men van handelen iure gestionis. Dan valt die immuniteit weg.

Ook bij arbeidsovereenkomsten met personeel van een ambassade kan een vreemde staat vaak wél voor de Belgische rechter gedaagd worden. Dat hangt af van de concrete functie en omstandigheden.

Diplomaten, consuls en internationale ambtenaren

• Diplomaten genieten een ruime immuniteit, met enkele uitzonderingen, zoals geschillen over privé-onroerend goed, over nalatenschappen of over een beroeps- of handelsactiviteit buiten hun officiële functie (art. 31 Verdrag van Wenen inzake diplomatiek verkeer van 1961).
• Consulaire ambtenaren zijn alleen immuun voor handelingen die ze stellen in de uitoefening van hun consulaire functie (art. 43 Verdrag van Wenen inzake consulaire betrekkingen van 1963).
• Ambtenaren van internationale organisaties genieten immuniteit volgens het verdrag of het zetelakkoord van hun organisatie.

De Koning: onschendbaar

Artikel 88 van de Grondwet bepaalt: "De persoon des Konings is onschendbaar; zijn ministers zijn verantwoordelijk." De Koning zelf kan dus niet vervolgd worden. De politieke verantwoordelijkheid voor het regeringsbeleid ligt bij zijn ministers.

Parlementsleden en ministers: vrij in mening en stem

• Kamerleden en senatoren kunnen niet vervolgd of aan enig onderzoek onderworpen worden naar aanleiding van een mening of een stem die ze uitbrengen in de uitoefening van hun functie (art. 58 Grondwet).
• Leden van de gemeenschaps- en gewestparlementen genieten dezelfde onschendbaarheid (art. 120 Grondwet, dat verwijst naar de artikelen 58 en 59 Grondwet, en art. 42 bijzondere wet van 8 augustus 1980 tot hervorming der instellingen).
• Ministers kunnen niet vervolgd of aan enig onderzoek onderworpen worden naar aanleiding van een mening die ze uitten in de uitoefening van hun ambt (art. 101, tweede lid Grondwet).

Die bescherming geldt alleen voor wat ze zeggen of stemmen in hun functie, niet voor hun privéleven.

Uitvoeringsimmuniteit: een extra drempel

Ook als u een zaak wint tegen een partij die immuniteit geniet, is uw probleem niet altijd opgelost. Een vonnis kan tegen zo'n partij vaak niet gedwongen uitgevoerd worden. Dat heet uitvoeringsimmuniteit. Het is een aparte drempel, los van de vraag of de rechter over uw vordering mocht oordelen. Voor beslag op goederen van een vreemde staat gelden in België bovendien strikte voorwaarden (art. 1412quinquies Ger.W.).

Wie überhaupt een vordering mag instellen, leest u in Hoedanigheid en Rechtspersoonlijkheid.

Kort samengevat: vraag en antwoord

Op wie is het Gerechtelijk Wetboek van toepassing? In principe op iedereen en op alle rechtsplegingen (art. 2 Ger.W.). Uitzonderingen gelden voor partijen met immuniteit van rechtsmacht, zoals vreemde staten die als overheid optreden, diplomaten en de Koning.

Kan ik een vreemde staat voor de Belgische rechter dagen? Ja, als de staat handelde als een particuliere partij (iure gestionis). Niet als hij optrad als overheid (iure imperii).

Veelgestelde vragen

Kan ik een ambassade dagvaarden voor een arbeidsgeschil?
Vaak wel, maar het hangt af van de functie van de werknemer en de omstandigheden. Laat dat vooraf nakijken.

Is de Koning immuun voor elke rechtszaak?
De persoon van de Koning is onschendbaar (art. 88 Grondwet). De verantwoordelijkheid ligt bij zijn ministers.

Geldt de immuniteit van parlementsleden voor alles wat ze doen?
Nee. Ze geldt voor meningen en stemmen in de uitoefening van hun mandaat (art. 58 Grondwet), niet voor hun privéhandelingen.

Mag ik beslag leggen op goederen van een vreemde staat?
Alleen onder strikte voorwaarden (art. 1412quinquies Ger.W.). Goederen die een vreemde staat voor zijn overheidsopdracht gebruikt, zijn in principe beschermd.