Nieuwe procedureregels gelden in principe meteen, ook voor rechtszaken die al lopen. De wetgever wijzigt regelmatig de spelregels van de burgerlijke procedure. Zit u midden in een rechtszaak op het moment dat zo'n wijziging in werking treedt? Dan wilt u weten of u plots een ander stappenplan moet volgen.
De hoofdregel: onmiddellijke werking
De hoofdregel staat in artikel 3 van het Gerechtelijk Wetboek:
"De wetten op de rechterlijke organisatie, de bevoegdheid en de rechtspleging zijn van toepassing op de hangende rechtsgedingen, zonder dat die worden onttrokken aan de instantie van het gerecht waarvoor zij op geldige wijze aanhangig zijn, en behoudens de uitzonderingen bij de wet bepaald."
Een hangend rechtsgeding is een zaak waarin op het moment van de wetswijziging nog geen uitspraak is gedaan. Nieuwe procedureregels zijn op zulke zaken dus onmiddellijk van toepassing. Er is één belangrijk voorbehoud: voorziet de nieuwe wet zelf in een overgangsregeling, dan gaat die voor.
Drie domeinen, elk met een eigen nuance
De onmiddellijke werking speelt op drie vlakken.
Rechterlijke organisatie. Verandert de structuur van de rechtbanken of hoven, bijvoorbeeld omdat een rechtbank wordt afgeschaft of samengevoegd? Dan voorziet de wet doorgaans in overgangsbepalingen. Zo vermijdt de wetgever dat lopende zaken in het niets vervallen.
Bevoegdheid. Nieuwe bevoegdheidsregels gelden in principe onmiddellijk. Er is wel een belangrijke uitzondering: een zaak die op geldige wijze bij een rechter aanhangig werd gemaakt, blijft bij die rechter. Dat geldt ook als de nieuwe regel intussen een andere rechtbank zou aanduiden.
Rechtspleging. Ook procedurele regels over bijvoorbeeld termijnen, beslag of verzet vallen onder de onmiddellijke werking. Proceshandelingen die vóór de wetswijziging correct werden gesteld, blijven wel geldig, ook als de nieuwe regel strengere eisen stelt.
Een concreet voorbeeld: de grens voor hoger beroep
Artikel 617 van het Gerechtelijk Wetboek bepaalt tot welk bedrag een vonnis "in laatste aanleg" wordt gewezen. Dat betekent: zonder mogelijkheid tot hoger beroep. De grenzen zijn vandaag:
- € 2.500,00 voor de rechtbank van eerste aanleg en de ondernemingsrechtbank;
- € 2.000,00 voor de vrederechter en, voor de verkeersgeschillen van artikel 601bis, de politierechtbank.
Vonnissen van de arbeidsrechtbank zijn altijd vatbaar voor hoger beroep. De grens voor de vrederechter werd enkele jaren geleden opgetrokken van € 1.860,00 naar € 2.000,00. Sindsdien bleven de bedragen ongewijzigd. Zo'n verhoging is een goed voorbeeld van de vraag die dit artikel stelt: geldt de nieuwe grens ook voor zaken die al liepen? Het antwoord hangt dan af van de overgangsregeling in de wijzigingswet.
Ook op Europees niveau
Overgangsvragen zijn niet uniek Belgisch. Ook Europese verordeningen bevatten vaak een eigen overgangsregeling. Zo geldt de Brussel IIter-verordening over huwelijkszaken, ouderlijke verantwoordelijkheid en internationale kinderontvoering alleen voor procedures die vanaf 1 augustus 2022 werden ingesteld. Voor oudere procedures blijft de vroegere Brussel IIbis-verordening van toepassing.
Wat betekent dit voor u?
- Ga bij elke wetswijziging na of er een overgangsregeling is.
- Controleer of uw zaak al aanhangig was op het moment van de wijziging.
- Proceshandelingen die u al correct stelde, hoeft u niet over te doen.
- Twijfelt u over een termijn? Neem altijd de voorzichtigste lezing.
Dit artikel hoort bij een reeks over het toepassingsgebied van het Gerechtelijk Wetboek. Lees ook Het materieel toepassingsgebied van het Gerechtelijk Wetboek en Waar gelden de proceduregels?
Kort samengevat: vraag en antwoord
Gelden nieuwe procedureregels ook voor mijn lopende rechtszaak? In principe wel. Volgens artikel 3 Ger.W. zijn ze onmiddellijk van toepassing op hangende rechtsgedingen, tenzij de wet een overgangsregeling bevat.
Kan mijn zaak door een wetswijziging naar een andere rechtbank verhuizen? Nee, niet als uw zaak al op geldige wijze aanhangig was. Die rechter blijft bevoegd.
Veelgestelde vragen
Moet ik mijn lopende procedure aanpassen na een wetswijziging?
Voor de volgende stappen gelden in principe de nieuwe regels. Proceshandelingen die u al correct stelde, blijven geldig.
Wat is een hangend rechtsgeding?
Een zaak waarin op het moment van de wetswijziging nog geen uitspraak is gedaan.
Tot welk bedrag kan ik niet in hoger beroep gaan?
Tot € 2.500,00 bij de rechtbank van eerste aanleg en de ondernemingsrechtbank, en tot € 2.000,00 bij de vrederechter en de politierechtbank (art. 617 Ger.W.). Bij de arbeidsrechtbank is hoger beroep altijd mogelijk.
Gaat een overgangsregeling altijd voor?
Ja. Artikel 3 Ger.W. geldt "behoudens de uitzonderingen bij de wet bepaald". Een overgangsregeling in de nieuwe wet gaat dus voor.
Nog vragen?
Contacteert u gerust de advocaten van Wanted Law. Zij staan voor u klaar om u te helpen!