De wapengelijkheid in het burgerlijk proces.
Wapengelijkheid betekent dat alle procespartijen in een gerechtelijke procedure gelijk moeten worden behandeld. Zij moeten met gelijke ‘wapens’ kunnen ‘strijden’. De wapengelijkheid is een mooi principe dat ook wettelijk wordt gewaarborgd in artikel 4 van het Gerechtelijk Wetboek:
“Alle zaken worden, volgens hun aard, na behandeling berecht in de orde waarin men hun berechting heeft gevorderd”.
Procesgelijkheid.
Wapengelijkheid betekent eigenlijk procesgelijkheid: geen enkele partij krijgt een voorkeursbehandeling voor wat betreft de afhandeling van hun zaak.
Het is geweten dat er een grote druk rust op de rechterlijke macht en dat er een grote gerechtelijke achterstand is. Er worden dan ook veel zaken voor de rechter gebracht waardoor het soms lang duurt vooraleer uw zaak wordt behandeld en u een uitspraak krijgt. Toch zal u net als zovelen anderen moeten wachten op een beslissing, ook al is uw zaak sneller te behandelen. Artikel 4 van het Gerechtelijk Wetboek omvat namelijk het beginsel van de procesgelijkheid. De datum waarop een zaak aanhangig wordt gemaakt zal bepalen wanneer deze wordt berecht. Een rechter mag geen partij een voorkeursbehandeling geven door haar zaak sneller te berechten, iedereen moet zijn beurt afwachten. Het zou eenvoudig zijn om moeilijke zaken op de lange baan te schuiven door eerst nieuwe zaken te behandelen, maar dit kan niet en mag niet.
Dit wil echter niet zeggen dat u jarenlang moet wachten. Iedereen heeft recht op een eerlijk proces, waaronder ook het recht om een behandeling van zijn zaak binnen een redelijke termijn. Het is bovendien mogelijk om zelf stappen te ondernemen indien uw tegenpartij niet meewerkt of de rechter te passief is. Zo kan u vorderen om de zaak aan de rechter te onttrekken wanneer zijn uitspraak langer dan zes maanden op zich laat wachten nadat hij de zaak in beraad heeft genomen (artikel 648, 4° Ger.W.).
Zaken die langer dan drie jaar op de rol zijn ingeschreven zonder dat hieraan gevolg is gegeven of die sinds meer dan drie jaar niet zijn voortgezet, worden van de algemene rol gehaald, tenzij u verzoekt de zaak toch te handhaven. Ook kan een zaak van de algemene rol worden gehaald indien zij te lang aansleept. Het blijft wel mogelijk om de zaak voor de rechter te brengen (artikel 730, §2 Ger. W.).
Hoewel u in principe in samenspraak met de wederpartij vrij conclusietermijnen kan overeenkomen, kan de rechter ook zelf termijnen bepalen ingeval er geen akkoord wordt bereikt (artikel 747 Ger.W.).
In de praktijk?
De procesgelijkheid betekent dat iedere partij het met dezelfde wapens moet stellen. Toch zal er in de praktijk een verschil zijn tussen degenen die eenmalig een beroep doen op de rechter en zij die meermaals met het gerecht in aanraking komen. Deze laatsten (“repeat players”) hebben meer ervaring en kunnen een betere strategie ontwikkelen waardoor hun kansen op succes ook hoger liggen in vergelijking met “one shotters”.
Uit onderzoek blijkt ook dat de bijstand van een advocaat in vele gevallen een meerwaarde biedt. Zo zal iemand die zijn zaak zelf wenst te behartigen het er in principe minder goed vanaf brengen. Bovendien waarborgt de grondwet het recht voor eenieder op juridische bijstand. Om dit recht voor zoveel mogelijk mensen effectief mogelijk te maken wordt er voorzien in juridische eerste- en tweedelijnsbijstand. De tweedelijnsbijstand biedt u de mogelijkheid om bijstand te krijgen van een aan u toegewezen advocaat, ook wel bekend als pro-Deoadvocaat. Afhankelijk van uw inkomen en een aantal voorwaarden zal deze bijstand volledig dan wel gedeeltelijk kosteloos zijn.