Een gerechtsdeskundige wordt niet in elk technisch geschil automatisch aangesteld. Veel mensen denken dat een deskundigenonderzoek een vanzelfsprekende stap is. Toch beveelt de rechter het alleen als het echt nodig is. Hieronder leest u wanneer de rechtbank een deskundige aanstelt, wanneer ze weigert en waar de grens ligt tussen technisch advies en de taak van de rechter.
De wettelijke basis: art. 962 Gerechtelijk Wetboek
Art. 962 Ger.W. bepaalt dat de rechter, ter oplossing van een geschil dat voor hem gebracht is, of als een geschil werkelijk en dadelijk dreigt te ontstaan, deskundigen kan gelasten vaststellingen te doen of een technisch advies te geven.
Het woord "kan" is belangrijk. De rechter is niet verplicht om een deskundige aan te stellen. Hij beslist zelf of een onderzoek nodig is. Bovendien is hij niet gebonden door het advies van de deskundige. Lees daarover Moet de rechter rekening houden met de inhoud van het verslag van de gerechtsdeskundige?
De eenvoudigste maatregel eerst
Art. 875bis Ger.W. vraagt de rechter om bij elke onderzoeksmaatregel te kiezen voor wat volstaat om het geschil op te lossen. Hij geeft de voorkeur aan de eenvoudigste, snelste en minst kostbare maatregel. Een deskundigenonderzoek is vaak duur en tijdrovend. Kan een getuigenverhoor, een plaatsbezoek of een stuk het probleem ook oplossen, dan kiest de rechter daarvoor.
In de rechtspraak geldt daarnaast een vuistregel: een deskundigenonderzoek dient niet om het gebrek aan bewijs van een partij op te vangen. Wie iets beweert, moet het in de eerste plaats zelf bewijzen.
Wanneer weigert de rechter?
In de praktijk wijst de rechter een verzoek tot deskundigenonderzoek meestal af als:
- hij al over voldoende andere informatie beschikt;
- het onderzoek onmogelijk of zinloos zou zijn;
- de kosten niet in verhouding staan tot het belang van de zaak;
- er geen enkele aanwijzing van een fout of gebrek is;
- het onderzoek zou ingaan tegen andere rechtsregels.
Techniek versus rechtsmacht
Een deskundige geeft technisch advies. Het oordeel over wie gelijk heeft, blijft bij de rechter. De rechter mag zijn rechtsmacht dus niet overdragen aan de deskundige.
Het Hof van Cassatie bevestigde dat in een arrest van 5 juni 2018 (AR C.17.0422.F). Om na te gaan of de rechter de deskundige enkel vaststellingen of een technisch advies vraagt, of hem in feite laat beslissen over de grond van de zaak, moet de opdracht in haar geheel bekeken worden.
Een voorbeeld maakt het verschil duidelijk:
- "Onderzoek de technische oorzaak van het vochtprobleem" is een technische vraag.
- "Bepaal wie aansprakelijk is voor het vochtprobleem" is een juridische vraag die bij de rechter hoort.
Een te ruim geformuleerde opdracht loopt het risico om als een verboden overdracht van rechtsmacht beschouwd te worden. Wat de deskundige precies mag doen, leest u in Wat is de opdracht van de gerechtsdeskundige?
Kort samengevat: vraag en antwoord
Wanneer stelt de rechtbank een gerechtsdeskundige aan? Wanneer ze voor de oplossing van een geschil vaststellingen of technisch advies nodig heeft en geen eenvoudigere maatregel volstaat (art. 962 en 875bis Ger.W.).
Mag een deskundige beslissen wie aansprakelijk is? Nee. De deskundige geeft technisch advies. Het oordeel over de grond van de zaak blijft bij de rechter.
Veelgestelde vragen
Kan ik een deskundigenonderzoek afdwingen in mijn zaak?
Nee. De rechter beslist zelf of het nodig is. Hij wijst het verzoek af als hij al voldoende informatie heeft of als een eenvoudigere maatregel volstaat.
Wat is het verschil tussen technisch advies en het overdragen van rechtsmacht?
Bij technisch advies stelt de deskundige feiten vast en geeft hij zijn technische mening. Bij een verboden overdracht van rechtsmacht zou hij in feite over de grond van het geschil beslissen. Dat is de taak van de rechter.
Kan ik een te ruime opdracht aanvechten?
Ja. U kunt dat aankaarten bij de rechter. Die kan de opdracht herformuleren of het verslag op dat punt naast zich neerleggen.
Moet de rechter het advies van de deskundige volgen?
Nee. De rechter is niet gebonden door het advies als zijn overtuiging zich daartegen verzet.