Algemene voorwaarden van een verkoper zijn niet heilig. Een verkoper mag ze niet zomaar naar eigen goeddunken opstellen. Het consumentenrecht beschermt u tegen bedingen die het evenwicht tussen u en de verkoper eenzijdig verstoren. Zo'n beding is verboden en nietig. Hieronder leest u wanneer dat het geval is en wat het gevolg is.
Wanneer is een beding van de verkoper nietig?
Een beding in de algemene voorwaarden is nietig wanneer het een kennelijk onevenwicht schept tussen de rechten en plichten van de partijen, ten nadele van de consument. Daarvoor moet aan vier voorwaarden voldaan zijn.
Vier voorwaarden
- Een relatie tussen een onderneming en een consument. Deze bescherming uit het Wetboek van economisch recht (WER) geldt tussen een onderneming en een consument. Wanneer iemand consument is, leest u in Wanneer geniet u van de wettelijke consumentenbescherming? Voor relaties buiten het WER, bijvoorbeeld tussen twee particulieren, bestaat sinds 01/01/2023 een algemenere regeling in het Burgerlijk Wetboek (zie verder).
- Het beding maakt deel uit van het contract. Algemene voorwaarden gelden alleen als u er effectief kennis van nam, of minstens de mogelijkheid had om dat te doen, en als u ze aanvaardde (art. 5.23 BW). Dat moet gebeuren voordat het contract gesloten wordt. Zie Wanneer zijn algemene voorwaarden bindend?
- Het beding is onrechtmatig. Art. I.8, 22° WER omschrijft een onrechtmatig beding als een beding dat een kennelijk onevenwicht schept tussen de rechten en plichten van de partijen.
- Het beding valt onder één van twee categorieën. Ofwel staat het op de zwarte lijst van art. VI.83 WER en is het altijd verboden. Ofwel toetst de rechter het geval per geval aan de algemene norm van art. VI.82 WER.
Meer voorbeelden van zulke bedingen vindt u in Wat zijn onrechtmatige bedingen in een B2C-context?
Wat is het gevolg?
Een onrechtmatig beding in een contract met een consument is verboden en nietig (art. VI.84 WER). Het beding verdwijnt uit het contract. De rest van het contract blijft in principe gewoon bestaan, tenzij het niet kan voortbestaan zonder dat beding.
Let op het verschil met een andere regel. Art. 5.52 BW, van kracht sinds 01/01/2023, bepaalt dat een beding waarover niet onderhandeld kon worden en dat een kennelijk onevenwicht schept, onrechtmatig is en voor niet geschreven wordt gehouden. Die regel dient als vangnet voor contracten die niet onder het WER vallen, bijvoorbeeld tussen twee particulieren. Voor verkoop aan consumenten blijft het WER de specifieke regeling, met "verboden en nietig" als sanctie. In de praktijk is het resultaat vergelijkbaar: het beding valt weg. Tussen ondernemingen onderling gelden dan weer aparte regels in het WER (art. VI.91/1 en volgende).
Wie is een consument?
Het onderscheid tussen een consument en een professionele klant is niet altijd zwart-wit. Het Hof van Justitie van de Europese Unie oordeelde op 08/06/2023 (zaak C-570/21) dat wie een contract sluit voor gemengd gebruik, deels beroepsmatig en deels privé, toch consument kan zijn. Dat is zo als het beroepsmatige doel niet overheerst in de globale context van het contract. Een verklaring in het contract dat de klant geen consument is, is daarbij niet doorslaggevend.
Een verkoper die zijn algemene voorwaarden juridisch sluitend wil maken, houdt dus best rekening met al deze regels. Lijkt uw contract eerder een wurgcontract? Lees dan Ik ben het slachtoffer van een wurgcontract, wat nu?
Kort samengevat: vraag en antwoord
Wanneer zijn de algemene voorwaarden van een verkoper nietig? Wanneer een beding in een contract met een consument een kennelijk onevenwicht schept tussen de rechten en plichten van de partijen. Zo'n beding is verboden en nietig (art. VI.82 tot VI.84 WER).
Blijft de rest van het contract geldig? In principe wel. Alleen het onrechtmatige beding valt weg, tenzij het contract zonder dat beding niet kan voortbestaan.
Veelgestelde vragen
Geldt deze bescherming ook als ik van een andere particulier koop?
Niet via het WER. Sinds 01/01/2023 bestaat wel een algemenere bescherming via art. 5.52 BW. Een onrechtmatig beding waarover niet onderhandeld kon worden, wordt dan voor niet geschreven gehouden.
Moet ik naar de rechter om een beding te laten schrappen?
Bedingen op de zwarte lijst zijn altijd verboden. Voor andere onrechtmatige bedingen zal doorgaans een rechter dat moeten vaststellen, als de verkoper het beding niet vrijwillig laat vallen.
Blijft de rest van mijn contract geldig als één beding nietig is?
In de regel wel. Alleen als het contract zonder het nietige beding niet kan voortbestaan, valt het hele contract weg.
Kan een verkoper mij als "geen consument" bestempelen om de bescherming te ontlopen?
Nee. Zo'n beding is niet doorslaggevend. De rechter kijkt naar uw werkelijke situatie.