Ouderlijk gezag bepaalt wie beslist over de opvoeding, de gezondheid, de school en het geld van een minderjarig kind. Maar wanneer begint dat gezag, wat houdt het precies in en wanneer houdt het op? Hieronder vindt u de kernbegrippen op een rij.
Wat is ouderlijk gezag?
Ouderlijk gezag is het geheel van rechten en plichten van ouders tegenover hun minderjarig kind. Het ontstaat zodra de afstamming juridisch vaststaat. Het maakt niet uit of de ouders getrouwd zijn, samenwonen of hoe de afstamming tot stand kwam. Het gezag duurt tot het kind meerderjarig of ontvoogd is (art. 372 oud BW).
De regels over het ouderlijk gezag staan nog altijd in het oude Burgerlijk Wetboek.
Wie oefent het gezag uit?
Leven beide ouders, dan oefenen ze het gezag in principe samen uit. Dat geldt ook als ze niet (meer) samenwonen (art. 373 en 374 oud BW).
Staat de afstamming maar ten aanzien van één ouder vast, of is één ouder overleden, dan oefent de andere ouder het gezag alleen uit (art. 375 oud BW).
Hoe dat in de praktijk loopt bij gescheiden ouders of in een nieuw samengesteld gezin, leest u in Wie oefent het ouderlijk gezag uit? In uitzonderlijke situaties kan de rechter het gezag aan één ouder toekennen. Zie Wat is exclusief ouderlijk gezag?
Welke bevoegdheden horen bij het ouderlijk gezag?
Het ouderlijk gezag omvat onder meer:
- het recht op persoonlijk contact met het kind;
- het gezag over de persoon van het kind: opvoeding, gezondheid en verblijfplaats;
- het beheer van het vermogen van het kind en de bevoegdheid om het kind te vertegenwoordigen;
- een toezichtsrecht voor de ouder die het beheer niet uitoefent;
- de bevoegdheid om te beslissen over zaken die de staat van het kind raken, zoals toestemming voor een huwelijk of een adoptie, en de naam.
Bij gezamenlijk gezag beheren en vertegenwoordigen beide ouders samen. Oefent maar één ouder het gezag uit, dan behoudt de andere ouder een toezichtsrecht (art. 376 oud BW). Meer over het gezag over de persoon van het kind leest u in Wat is het gezag over de persoon van de minderjarige?
Wettelijk genot: verwant, maar apart
Het wettelijk genot wordt vaak in één adem genoemd met het ouderlijk gezag. Het is het recht van de ouders om de inkomsten uit het vermogen van hun kind te ontvangen.
Juridisch is dat een aparte, al is het nauw verbonden, rechtsfiguur. Het staat in art. 384 tot 387 oud BW. Het wettelijk genot hangt samen met het beheer van het vermogen. Het heeft eigen lasten, zoals de kosten van onderhoud en opvoeding van het kind. Het kent ook eigen uitzonderingen, bijvoorbeeld voor goederen die het kind zelf verdiende. Strikt genomen maakt het dus geen deel uit van het gezag over de persoon van het kind. Zie ook Wie oefent het ouderlijk vruchtgenot uit?
Contact met grootouders, broers en zussen
Niet alleen ouders hebben recht op contact met het kind. De grootouders hebben het recht om persoonlijk contact met het kind te onderhouden. Ook broers en zussen hebben, op elke leeftijd, het recht om persoonlijk contact met elkaar te onderhouden (art. 375bis oud BW, zoals gewijzigd in 2021). Raken de betrokkenen het niet eens, dan beslist de familierechtbank in het belang van het kind. Zie Wat verstaat men onder omgangsrecht?
Wanneer eindigt het ouderlijk gezag?
Het ouderlijk gezag eindigt:
- als het kind meerderjarig (18 jaar) of ontvoogd wordt;
- als het kind overlijdt;
- als beide ouders overlijden;
- als de ouders blijvend in de onmogelijkheid zijn om het gezag uit te oefenen;
- bij een volledige ontzetting uit het ouderlijk gezag door de jeugdrechtbank, op grond van de Jeugdbeschermingswet van 8 april 1965 (art. 32 en 33).
Bij een gedeeltelijke ontzetting, bij pleegvoogdij of als het kind bij derden geplaatst wordt, eindigt het gezag meestal maar gedeeltelijk.
Kort samengevat: vraag en antwoord
Wat is ouderlijk gezag? Het geheel van rechten en plichten van ouders tegenover hun minderjarig kind, over zijn persoon en zijn vermogen (art. 372 e.v. oud BW). Het duurt tot de meerderjarigheid of ontvoogding.
Wie heeft het ouderlijk gezag na een scheiding? In principe blijven beide ouders het gezag samen uitoefenen, ook als ze niet meer samenwonen (art. 373 en 374 oud BW).
Veelgestelde vragen
Tot wanneer duurt het ouderlijk gezag?
Tot het kind meerderjarig wordt (18 jaar) of ontvoogd is.
Is het beheer van het geld van mijn kind hetzelfde als het wettelijk genot?
Nee. Het beheer van het vermogen hoort bij het ouderlijk gezag. Het wettelijk genot, het recht op de inkomsten uit dat vermogen, is een aparte figuur met eigen lasten en uitzonderingen (art. 384 tot 387 oud BW).
Wat gebeurt er met het gezag als één ouder overlijdt?
De andere ouder oefent het gezag dan alleen uit (art. 375 oud BW).
Kan het ouderlijk gezag mij afgenomen worden?
Ja. De jeugdrechtbank kan een ouder geheel of gedeeltelijk ontzetten uit het ouderlijk gezag, op grond van de Jeugdbeschermingswet van 8 april 1965.
De bestanddelen van het ouderlijk gezag