Het verslag van de gerechtsdeskundige weegt zwaar in een rechtszaak. Toch is het geen vonnis. De rechter mag ervan afwijken, op voorwaarde dat hij uitlegt waarom. U wacht dus misschien maanden op een verslag dat uiteindelijk niet het laatste woord heeft. Hoe zit dat precies?
Een advies, geen beslissing
Een gerechtsdeskundige is een specialist die de rechter aanstelt om technische vragen te beantwoorden. Denk aan een architect bij een bouwgeschil of een arts bij een letselschade. Wetenschap en techniek evolueren snel. Van een rechter kan niemand verwachten dat hij elk vakgebied beheerst. Daarom roept hij de hulp in van een deskundige.
Maar het verslag blijft een advies. Artikel 962, vierde lid, van het Gerechtelijk Wetboek is duidelijk: de rechter is niet verplicht het advies van de deskundige te volgen als zijn overtuiging zich daartegen verzet. Hij beoordeelt zelf de bewijswaarde van het verslag.
Het Hof van Cassatie bevestigde dat in een arrest van 14 oktober 2019 (S.18.0102.F). De feitenrechter beoordeelt zelf welke waarde hij aan het verslag hecht. Hij moet zich dus niet beperken tot het rechtzetten van duidelijke vergissingen van de deskundige.
De rechter moet zijn afwijking motiveren
Wijkt de rechter af van het verslag, dan moet hij uitleggen waarom. Dat volgt niet uit één specifiek artikel over deskundigen, maar uit de algemene motiveringsplicht die voor elk vonnis geldt (art. 780, 3° Ger.W. en art. 149 van de Grondwet). Samen met artikel 962 betekent dat: de rechter mag vrij oordelen, maar moet zijn redenering zichtbaar maken. Zo kunnen partijen ze controleren en eventueel aanvechten in hoger beroep.
In de praktijk volgt de rechter een grondig en goed onderbouwd verslag vaak. Een afwijking komt vooral voor als het verslag tegenstrijdig is, als de deskundige belangrijke stukken over het hoofd zag, of als andere bewijzen een ander beeld geven.
De deskundige spreekt niet over schuld
Een gerechtsdeskundige mag zich niet in de plaats van de rechter stellen. Volgens vaste rechtspraak en rechtsleer beperkt hij zich tot feitelijke vaststellingen en technisch advies. Hij zegt bijvoorbeeld wat de oorzaak van een scheur is, of hoeveel het herstel kost. Wie een fout maakte en wie aansprakelijk is, is een juridische beoordeling. Die komt alleen de rechter toe.
Gaat een deskundige toch over die grens, dan hoeft de rechter met dat deel van het verslag geen rekening te houden.
Kort samengevat: vraag en antwoord
Moet de rechter het verslag van de gerechtsdeskundige volgen? Nee. Het verslag is een advies. De rechter beoordeelt zelf de bewijswaarde ervan en mag afwijken als zijn overtuiging zich ertegen verzet (art. 962, vierde lid, Ger.W.).
Mag de deskundige zeggen wie aansprakelijk is? Nee. De deskundige stelt feiten vast en geeft technisch advies. Over fout en aansprakelijkheid beslist alleen de rechter.
Veelgestelde vragen
Kan ik een zaak winnen met een deskundigenverslag in mijn nadeel?
Ja, dat kan. De rechter is niet gebonden door het verslag en kan er gemotiveerd van afwijken. Een goed onderbouwd verslag weegt in de praktijk wel zwaar door.
Moet de rechter uitleggen waarom hij van het verslag afwijkt?
Ja. Elk vonnis moet gemotiveerd zijn (art. 149 Grondwet en art. 780, 3° Ger.W.).
Mag de deskundige zeggen wie aansprakelijk is voor de schade?
Nee. De juridische beoordeling van fout en aansprakelijkheid is voorbehouden aan de rechter.
Wie betaalt de gerechtsdeskundige?
Tijdens het onderzoek betalen de partijen meestal een voorschot. Op het einde horen de kosten in principe bij de gerechtskosten, die de rechter in de regel ten laste legt van de partij die in het ongelijk wordt gesteld. Lees meer in Wie betaalt de gerechtsdeskundige?