U tekent een huurcontract. U rijdt tegen de auto van uw buur. U betaalt per vergissing een factuur twee keer. Telkens ontstaan er rechten en plichten. Maar juridisch zijn dat twee heel verschillende situaties: in het eerste geval stelt u een rechtshandeling, in de andere gevallen gaat het om een rechtsfeit. Waarom maakt dat uit?
Wat is een rechtshandeling?
Het Burgerlijk Wetboek definieert het sinds 2023 uitdrukkelijk: de rechtshandeling is de wilsuiting waarbij een of meer personen de bedoeling hebben om rechtsgevolgen te doen ontstaan (art. 1.3 BW). De kern is dus de bedoeling: u wilt bewust een juridisch gevolg.
Er zijn twee soorten:
- Meerzijdige rechtshandelingen, vooral contracten: een wilsovereenstemming tussen twee of meer personen met de bedoeling rechtsgevolgen te doen ontstaan (art. 5.4 BW). Denk aan een koop, een huur of een lening.
- Eenzijdige rechtshandelingen: één persoon bepaalt het rechtsgevolg, zoals een testament, een opzegging of een ingebrekestelling (art. 5.125 BW). Meer daarover in Wat zijn eenzijdige rechtshandelingen?
Een wilsuiting kan uitdrukkelijk of stilzwijgend zijn (art. 1.4 BW).
Wat is een rechtsfeit?
De wet geeft geen definitie van een rechtsfeit. Het begrip omvat alle feiten waaraan de wet rechtsgevolgen verbindt, los van de bedoeling van de betrokkenen. Het Burgerlijk Wetboek zet ze in Boek 5 uitdrukkelijk tegenover de rechtshandelingen als bron van verbintenissen (art. 5.3 BW):
- buitencontractuele aansprakelijkheid: wie door zijn fout schade veroorzaakt, moet die vergoeden (art. 6.5 BW), ook al wilde hij dat gevolg helemaal niet;
- de oneigenlijke contracten (art. 5.127 e.v. BW): zaakwaarneming, onverschuldigde betaling en ongerechtvaardigde verrijking;
- natuurlijke feiten zoals een geboorte, een overlijden of het verstrijken van een termijn.
- Bedoeling om rechtsgevolgen te doen ontstaan: Rechtshandeling: Ja; Rechtsfeit: Nee
- Wie bepaalt de gevolgen?: Rechtshandeling: De partij(en), binnen de grenzen van de wet; Rechtsfeit: De wet
- Voorbeelden: Rechtshandeling: Contract, testament, opzegging; Rechtsfeit: Ongeval, onverschuldigde betaling, overlijden
- Bewijs: Rechtshandeling: Vanaf 3.500 euro in principe een ondertekend geschrift; Rechtsfeit: Met alle bewijsmiddelen
Waarom het onderscheid zo belangrijk is: het bewijs
Boek 8 van het Burgerlijk Wetboek maakt een duidelijk onderscheid:
- Rechtsfeiten kunnen in principe met alle bewijsmiddelen worden bewezen: getuigen, foto's, e-mails, vermoedens (art. 8.8 BW).
- Rechtshandelingen met betrekking tot een som of waarde van 3.500 euro of meer moeten in principe worden bewezen met een ondertekend geschrift (art. 8.9 BW). Tegen of boven zo'n geschrift kunt u alleen met een ander ondertekend geschrift bewijzen.
Op die regel bestaan belangrijke uitzonderingen:
- eenzijdige rechtshandelingen kunnen met alle middelen worden bewezen, behalve een eenzijdige verbintenis om te betalen (art. 8.10 BW);
- tussen of tegen ondernemingen geldt in principe vrij bewijs (art. 8.11 BW);
- bij materiële of morele onmogelijkheid om een geschrift op te stellen, bijvoorbeeld tussen familieleden, of als het geschrift door overmacht verloren ging (art. 8.12 BW);
- een begin van bewijs door geschrift, aangevuld met een ander bewijsmiddel, of een bekentenis of eed kan het ondertekend geschrift vervangen (art. 8.13 BW);
- derden mogen een rechtshandeling altijd met alle middelen bewijzen (art. 8.14 BW).
Of partijen zelf andere bewijsafspraken kunnen maken, leest u in Kan men contractueel de bewijslast omkeren of bewijsmiddelen uitsluiten?
Ook voor de geldigheid maakt het uit
Een rechtshandeling moet aan geldigheidsvereisten voldoen: onder meer een geldige toestemming, zonder dwaling, bedrog of geweld, en de nodige bekwaamheid. Een minderjarige kan bijvoorbeeld niet zomaar elk contract sluiten. Bij een rechtsfeit spelen die vereisten niet: de gevolgen volgen rechtstreeks uit de wet.
Kort samengevat: vraag en antwoord
Wat is het verschil tussen een rechtshandeling en een rechtsfeit? Een rechtshandeling is een wilsuiting met de bedoeling rechtsgevolgen te doen ontstaan, zoals een contract (art. 1.3 BW). Bij een rechtsfeit, zoals een ongeval, ontstaan rechtsgevolgen omdat de wet dat bepaalt, los van wat de betrokkenen wilden.
Hoe bewijst u een rechtshandeling? Vanaf 3.500 euro in principe met een ondertekend geschrift (art. 8.9 BW), behalve onder meer tegen ondernemingen, bij onmogelijkheid of met een begin van bewijs door geschrift. Een rechtsfeit bewijst u met alle middelen (art. 8.8 BW).
Veelgestelde vragen
Is een verkeersongeval een rechtshandeling of een rechtsfeit?
Een rechtsfeit. De aansprakelijkheid en de plicht tot schadevergoeding volgen uit de wet, niet uit de bedoeling van de betrokkenen.
Is een betaling een rechtshandeling?
Een betaling wordt doorgaans als rechtshandeling gezien, omdat u bewust een schuld wilt tenietdoen. Betaalt u per vergissing iets wat u niet verschuldigd was, dan ontstaat er wel een rechtsfeit: een onverschuldigde betaling die u kunt terugvorderen.
Kan ik een lening van 5.000 euro aan een vriend bewijzen met getuigen?
In principe niet: tussen particulieren is vanaf 3.500 euro een ondertekend geschrift nodig. Een e-mail of bericht van de vriend kan wel een begin van bewijs door geschrift zijn, dat u dan aanvult met getuigen.
Waar staat de definitie van rechtshandeling?
In art. 1.3 van het Burgerlijk Wetboek, van kracht sinds 1 januari 2023.
Heeft u een juridisch probleem?
Neem dan gerust contact op met de advocaten van Wanted Law. Zij zullen u telefonisch al wat informatie kunnen bezorgen zodat u misschien al verder bent geholpen. De advocaten van Wanted Law zijn gespecialiseerd in contractenrecht en aansprakelijkheidsrecht.
Het loont dus zeker de moeite om even contact op te nemen met Wanted Law!
Kom ook alles te weten over
Wat vinden onze cliënten van Wanted Law?
Nog niet overtuigd van Wanted Law? Lees dan de recensies van onze cliënten.