Afstand van recht: verliest u een recht door niets te doen?

Afstand van recht betekent dat u vrijwillig verzaakt aan een recht dat u heeft. U heeft een wanbetaler jarenlang niet aangemaand en stuurt nu toch een aanmaning? Dan kan de schuldenaar beweren dat u afstand deed van uw vordering. Maar zo eenvoudig verliest u een recht niet.

Wat is afstand van recht?

Afstand van recht is een rechtshandeling. U geeft een recht op dat u toekomt. Dat doet u eenzijdig: de wederpartij hoeft niet akkoord te gaan.

Sinds 1 januari 2023 staat de regel voor het eerst uitdrukkelijk in de wet, in art. 1.12 BW: "Afstand van recht wordt niet vermoed. Hij kan slechts worden afgeleid uit feiten of handelingen die voor geen andere uitleg vatbaar zijn."

Dat is vooral een bewijsregel. De rechter mag niet zomaar aannemen dat u een recht opgaf. Wie zich op uw afstand beroept, moet gedrag aantonen dat maar op één manier te begrijpen is.

Is stilzitten al afstand van recht?

Meestal niet. Een recht een tijdlang niet uitoefenen, volstaat op zich niet. U wacht met een aanmaning, u laat een factuur even liggen of u reageert niet meteen op een gebrek? Daaruit volgt nog niet dat u uw recht opgaf. Er kunnen immers andere verklaringen zijn: tijdsgebrek, goodwill of onderhandelingen.

Stilzitten heeft wel andere gevolgen. Na een wettelijke termijn kan uw vordering verjaren. Dat is geen afstand van recht, maar het effect kan even hard zijn. Lees meer in Bevrijdende verjaring.

Vormvrij, maar niet grenzeloos

Afstand van recht is in beginsel vormvrij. Het kan mondeling, schriftelijk of zelfs stilzwijgend, zolang vaststaat dat het ondubbelzinnig is. Een schriftelijke verklaring blijft wel het veiligst, voor beide partijen.

Voor sommige rechtshandelingen legt de wet wel een strikte vorm op. Een nalatenschap verwerpen kan bijvoorbeeld sinds de wet Potpourri V (2017) alleen nog met een verklaring voor een notaris. De vroegere verklaring ter griffie bestaat niet meer.

Nog drie grenzen:

• Een afstand is in principe onherroepelijk. Eenmaal gedaan, kunt u het recht niet meer afdwingen.
• Van regels van openbare orde of dwingend recht kunt u niet afwijken (art. 1.3 BW). Denk aan uw nationaliteit of uw afstamming. Zie Wat is regelgeving van openbare orde en goede zeden?
• Ook een recht opgeven of uitoefenen mag niet uitmonden in rechtsmisbruik (art. 1.10 BW).

Het verschil met kwijtschelding van schuld

Afstand van recht wordt vaak verward met kwijtschelding van schuld. Het zijn twee verschillende figuren.

Kwijtschelding is een contract: de schuldeiser bevrijdt de schuldenaar van zijn verbintenis (art. 5.250 BW). Daarvoor is dus een akkoord van beide partijen nodig.

Daarnaast bepaalt art. 5.253 BW dat een schuldeiser ook door zijn enkele wil afstand kan doen van zijn vorderingsrecht. Dan geldt opnieuw de regel van art. 1.12 BW: die afstand wordt niet vermoed en moet zeker zijn.

Kwijtschelding is één van de manieren waarop een verbintenis tenietgaat. Een andere is bijvoorbeeld schuldvermenging.

Zo vermijdt u discussie

• Wilt u een recht behouden? Reageer tijdig en schriftelijk, en houd een kopie bij.
• Geeft u uitstel of korting uit goodwill? Schrijf erbij dat u daarmee geen afstand doet van uw verdere rechten.
• Wilt u wel definitief afstand doen of een schuld kwijtschelden? Leg het vast in een duidelijk, ondertekend document.

Kort samengevat: vraag en antwoord

Wat is afstand van recht? Een eenzijdige rechtshandeling waarbij u een recht opgeeft. Ze wordt niet vermoed en kan alleen blijken uit feiten die voor geen andere uitleg vatbaar zijn (art. 1.12 BW).

Verlies ik mijn recht als ik lang niets doe? Niet door afstand van recht: louter stilzitten volstaat meestal niet. Let wel op de verjaringstermijnen.

Veelgestelde vragen

Kan ik per ongeluk afstand doen van een recht?
Dat is niet uitgesloten, maar de wet beschermt u. Afstand wordt niet vermoed en moet blijken uit ondubbelzinnig gedrag. Louter een recht niet meteen uitoefenen, volstaat doorgaans niet.

Is afstand van recht altijd definitief?
In principe wel. Eenmaal gedaan, kunt u de afstand niet herroepen en het recht niet meer afdwingen.

Moet afstand van recht schriftelijk gebeuren?
In beginsel niet: afstand is vormvrij. Voor sommige handelingen eist de wet wel een vorm, zoals een verklaring voor een notaris om een nalatenschap te verwerpen.

Wat is het verschil met kwijtschelding van schuld?
Kwijtschelding is een contract tussen schuldeiser en schuldenaar (art. 5.250 BW). Afstand van recht is eenzijdig: de schuldeiser kan ook door zijn enkele wil afstand doen van zijn vordering (art. 5.253 BW).