Een vormvrije cessie is de overdracht van een schuldvordering zonder enige formaliteit. Een onderneming die haar openstaande facturen overdraagt aan een factormaatschappij, of een schuldeiser die zijn vordering verkoopt: in beide gevallen volstaat een akkoord tussen de oude en de nieuwe schuldeiser. Wat betekent dat concreet, en wanneer kunt u de overdracht inroepen?
Wat is een cessie?
Bij een cessie draagt de schuldeiser (de overdrager of cedent) zijn schuldvordering over aan een derde (de overnemer of cessionaris). Die derde wordt daardoor de nieuwe schuldeiser. De schuldenaar blijft dezelfde persoon. Hij heet voortaan de gecedeerde schuldenaar. Meer over zijn positie leest u in De gecedeerde schuldenaar.
Sinds de hercodificatie van het verbintenissenrecht is de overdracht van schuldvordering voor het eerst volledig en samenhangend geregeld in Boek 5 BW, dat geldt sinds 1 januari 2023. Vroeger bevatte het Burgerlijk Wetboek daarover slechts een beknopt artikel: artikel 1690 oud BW. Een bredere inleiding vindt u in Wat is een overdracht van schuldvordering (cessie)?
Vormvrij en consensueel
Een cessie komt tot stand door de loutere wilsovereenstemming tussen de oude en de nieuwe schuldeiser. Er is geen geschrift, geen akte en geen andere formaliteit nodig. De schuldenaar hoeft ook niet in te stemmen.
Het uitgangspunt staat in artikel 5.174 BW: schuldvorderingen zijn overdraagbaar. Dat is anders als de wet de overdracht verbiedt, of als de aard van de vordering zich ertegen verzet. Denk aan een vordering die sterk verbonden is aan de persoon van de schuldeiser.
Tegenwerpelijkheid: aan derden of aan de schuldenaar?
"Tegenwerpelijk" betekent dat u de overdracht kunt inroepen tegenover iemand anders dan uw contractpartij. Artikel 5.179 BW maakt hier een belangrijk onderscheid:
- Tegenover derden, andere dan de schuldenaar, geldt de cessie vanaf het sluiten van de overdrachtsovereenkomst zelf. Dat gebeurt automatisch, zonder bijkomende formaliteit (eerste lid).
- Tegenover de gecedeerde schuldenaar kunt u de overdracht pas inroepen zodra ze hem ter kennis is gebracht, of zodra hij ze heeft erkend (tweede lid).
Ook die kennisgeving is vormvrij. Volgens artikel 5.180 BW kan ze uitgaan van de overdrager of van de overnemer. Alleen het feit van de overdracht moet u meedelen, niet de overeenkomst zelf. Over de derdenwerking leest u meer in De tegenwerpelijkheid van de cessie aan derden.
Drie uitzonderingen op de vormvrijheid
Niet elke overdracht van een recht verloopt zo soepel. In drie situaties geldt een bijzondere vorm:
- Schenking van een schuldvordering. Een schenking is een plechtig contract. Ze vereist een notariële akte, op straffe van nietigheid (artikel 4.158 BW, de opvolger van artikel 931 oud BW). De onrechtstreekse schenking en de handgift vallen daar niet onder.
- Overdracht van een hypotheek of onroerend voorrecht. Daarvoor is een kantmelding nodig, op grond van artikel 5 van de Hypotheekwet.
- Pachtoverdracht. Die volgt eigen, specifieke procedures.
Waarom toch alles op papier zetten?
Vormvrij betekent niet dat een schriftelijk stuk overbodig is. Ontstaat er later discussie, dan moet u kunnen bewijzen dat de overdracht bestaat, wanneer ze gesloten werd en wat ze inhoudt. Een schriftelijke cessieovereenkomst en een aantoonbare kennisgeving aan de schuldenaar, bijvoorbeeld per aangetekende brief, blijven daarom sterk aan te raden.
Let ook op het verschil met verwante figuren. Bij een cessie gaat een vordering over. Wilt u een schuld overdragen, dan gelden andere regels. Zie Wat is schuldoverdracht? en Wat is delegatie?
Kort samengevat: vraag en antwoord
Wat is een vormvrije cessie? De overdracht van een schuldvordering door de schuldeiser aan een derde, die tot stand komt door een loutere wilsovereenstemming, zonder geschrift of akte (art. 5.174 BW).
Wanneer kan de nieuwe schuldeiser betaling eisen van de schuldenaar? Pas zodra de overdracht aan de schuldenaar ter kennis is gebracht, of zodra hij ze heeft erkend (art. 5.179, tweede lid BW).
Veelgestelde vragen
Moet de schuldenaar instemmen met de cessie?
Nee. De cessie komt tot stand door het akkoord tussen de oude en de nieuwe schuldeiser. De schuldenaar moet alleen op de hoogte worden gebracht, zodat de overdracht tegen hem kan worden ingeroepen.
Is een schriftelijke overeenkomst toch aan te raden?
Ja, om bewijsredenen. Strikt genomen is een geschrift geen geldigheidsvereiste.
Wie moet de schuldenaar op de hoogte brengen?
De overdrager of de overnemer. Het volstaat om het feit van de overdracht mee te delen (art. 5.180 BW).
Zijn er uitzonderingen op de vormvrijheid?
Ja: de schenking van een vordering (notariële akte), de overdracht van een hypotheek of onroerend voorrecht (kantmelding) en de pachtoverdracht.