De persoonlijkheid van een natuurlijke persoon eindigt bij het overlijden. Vanaf dat moment kan iemand zelf geen rechten en plichten meer dragen. Toch verdwijnt niet alles. Uw goederen en schulden gaan over op uw erfgenamen, en sommige rechtsgevolgen werken na uw dood nog door.
Wat gebeurt er met uw rechten en schulden?
Door het overlijden valt de nalatenschap open (art. 4.1 BW). Uw vermogen gaat over op uw erfgenamen: uw goederen, uw vorderingen en ook uw schulden. De erfgenamen kunnen de nalatenschap aanvaarden of verwerpen.
Alleen uw hoogstpersoonlijke rechten gaan definitief teniet. Denk aan uw stemrecht of aan een lopende echtscheidingsvordering. Die rechten zijn zo sterk aan uw persoon verbonden dat niemand ze kan overnemen. Meer over die rechten leest u in Wat zijn persoonlijkheidsrechten?
Wanneer bent u juridisch dood?
Er bestaat geen algemene wettelijke definitie van de dood. Voor orgaandonatie bepaalt de wet wel dat het overlijden moet worden vastgesteld door drie artsen, volgens "de jongste stand van de wetenschap". Dat mogen niet de artsen zijn die de transplantatie uitvoeren (art. 11 wet van 13 juni 1986).
In de praktijk gaat men uit van het volledig en onomkeerbaar uitvallen van de vitale functies. Wie in een kunstmatige coma ligt, is juridisch niet overleden. Die persoon behoudt dus zijn persoonlijkheid.
Verdwenen zonder lichaam?
Soms is iemand verdwenen, maar is er geen lichaam. Ook dan voorziet de wet een oplossing:
- Gerechtelijke verklaring van overlijden. Is iemand verdwenen in levensbedreigende omstandigheden, en kan het lichaam niet worden teruggevonden of geïdentificeerd? Dan kan de familierechtbank het overlijden gerechtelijk vaststellen (art. 126 e.v. oud BW).
- Verklaring van afwezigheid. Is iemand lange tijd spoorloos, dan kan de familierechtbank hem afwezig verklaren. Dat kan vijf jaar na het vonnis dat de afwezigheid vermoedt, of zeven jaar na het laatste nieuws. Die verklaring heeft dezelfde gevolgen als een overlijden (art. 118 en 121 oud BW).
Rechtsgevolgen na de dood
Het overlijden maakt niet elk rechtsgevolg onmogelijk. Soms laat de wet nog handelingen toe, vooral in het belang van anderen:
- Testament. Uw laatste wil krijgt pas uitwerking na uw overlijden.
- Erkenning van een overleden kind. Dat kan als het kind afstammelingen heeft nagelaten. Zonder afstammelingen kan het alleen binnen het jaar na de geboorte (art. 328, § 3 oud BW).
- Betwisting van vaderschap. Overlijdt de echtgenoot voor hij zijn vaderschap betwistte, terwijl de termijn nog liep? Dan kunnen zijn ouders of afstammelingen dat doen (art. 318, § 2 oud BW).
- Onderzoek naar moederschap of vaderschap. Is de vermeende ouder overleden, dan kan de vordering tegen zijn erfgenamen worden ingesteld (art. 332quater oud BW). Een lopende vordering kunnen de erfgenamen voortzetten (art. 331quinquies oud BW).
- Faillissement. Een ondernemer die voor zijn dood al duurzaam had opgehouden te betalen en wiens krediet geschokt was, kan nog tot zes maanden na zijn overlijden failliet worden verklaard (art. XX.99 Wetboek van Economisch Recht).
- Adoptie. Overlijdt de adoptant nadat het verzoekschrift werd neergelegd? Dan kan de procedure worden voortgezet op verzoek van de geadopteerde of van de overlevende adoptant (art. 1231-20 Gerechtelijk Wetboek).
Wanneer de persoonlijkheid begint, leest u in Wanneer ontstaat de persoonlijkheid van de natuurlijke persoon? Zie ook Wat is een persoon juridisch gezien?
Kort samengevat: vraag en antwoord
Wanneer eindigt de persoonlijkheid van een natuurlijke persoon? Bij het overlijden. Vanaf dan kan de overledene geen drager meer zijn van rechten en plichten. Een gerechtelijke verklaring van overlijden of van afwezigheid heeft dezelfde gevolgen.
Wat gebeurt er met de rechten en schulden van een overledene? De nalatenschap valt open en het vermogen gaat over op de erfgenamen, schulden inbegrepen (art. 4.1 BW). Alleen hoogstpersoonlijke rechten gaan teniet.
Veelgestelde vragen
Verdwijnen mijn schulden als ik overlijd?
Nee. Ze gaan samen met uw goederen over op uw erfgenamen. Die kunnen de nalatenschap aanvaarden of verwerpen.
Is iemand in coma juridisch nog een persoon?
Ja. Zolang iemand niet overleden is, behoudt hij zijn persoonlijkheid, ook in een kunstmatige coma.
Kan iemand die verdwenen is, juridisch dood verklaard worden?
Ja. Bij een verdwijning in levensbedreigende omstandigheden kan de familierechtbank het overlijden vaststellen. Na een lange afwezigheid kan ze de persoon afwezig verklaren, met dezelfde gevolgen als een overlijden.
Kan een overleden ondernemer nog failliet worden verklaard?
Ja, tot zes maanden na zijn overlijden, als hij voor zijn dood al duurzaam had opgehouden te betalen en zijn krediet geschokt was.