Een cumulatieve verbintenis verplicht de schuldenaar om alles te leveren wat hij beloofde, niet een deel. Stel: een vastgoedpromotor verkoopt u een appartement met een garage. Op de dag van de akte is de garage nog niet gebouwd. Moet u tevreden zijn met alleen het appartement? Nee. En dat komt precies door de cumulatieve verbintenis.
Wat is een cumulatieve verbintenis?
Een verbintenis is cumulatief wanneer ze twee of meer prestaties tot voorwerp heeft en alleen de nakoming van het geheel de schuldenaar bevrijdt. Pas als alles geleverd is, is de schuldenaar van zijn verplichting af.
Sinds 1 januari 2023 staat die regel uitdrukkelijk in de wet, in artikel 5.156 BW. Dat artikel maakt deel uit van Boek 5 over verbintenissen, ingevoerd door de wet van 28 april 2022. Vroeger bestond er geen aparte wettekst. De regel steunde op rechtspraak en rechtsleer. De inhoud is grotendeels dezelfde gebleven.
Wat als één prestatie onmogelijk wordt?
Artikel 5.156 BW voegt er een tweede regel aan toe. Wordt de uitvoering van één prestatie onmogelijk, dan blijven de andere prestaties verschuldigd. Die regel stond vroeger niet zo uitdrukkelijk in de wet.
Neem het voorbeeld van de promotor. Kan de garage door overmacht nooit gebouwd worden, dan moet hij u het appartement toch leveren. Hij is niet zomaar van het hele contract bevrijd. Ligt de onmogelijkheid wel aan een fout van de promotor, dan kunt u bovendien een schadevergoeding vragen voor de ontbrekende garage.
Waarom dit onderscheid belangrijk is
Het lijkt een detail, maar het bepaalt wat u mag eisen. Als schuldeiser mag u een gedeeltelijke uitvoering weigeren als volledige nakoming. Zolang niet alle prestaties geleverd zijn, schiet de schuldenaar tekort voor het geheel. Aanvaardt u toch een deel, dan doet u dat best met een duidelijk voorbehoud voor de rest.
Een eenvoudig voorbeeld: u koopt een wagen met een set winterbanden. Dat is doorgaans cumulatief. U mag zowel de wagen als de banden verwachten. Levert de verkoper de banden niet, dan is dat een tekortkoming, ook al staat de wagen wel op uw oprit.
Het verschil met verwante verbintenissen
De cumulatieve verbintenis heeft twee buren in Boek 5 BW:
- de alternatieve verbintenis (artikel 5.157 BW): er zijn meerdere prestaties, maar de nakoming van één ervan bevrijdt de schuldenaar. Meer leest u in Wat is een alternatieve verbintenis?
- de verbintenis met subsidiaire prestatie (artikel 5.158 BW), vroeger de facultatieve verbintenis: er is één hoofdprestatie, maar de schuldenaar mag zich bevrijden met een andere, vooraf bepaalde prestatie. Zie Wat is een facultatieve verbintenis?
Let ook op het verschil met hoofdelijkheid. Bij een cumulatieve verbintenis gaat het om meerdere prestaties, meestal tussen één schuldenaar en één schuldeiser. Bij hoofdelijkheid gaat het om meerdere personen die voor dezelfde schuld instaan. Zijn er meerdere schuldeisers of schuldenaars zonder hoofdelijkheid, dan wordt de schuld in principe onder hen verdeeld. Zie Deelbare verbintenissen.
Hoe herkent u een cumulatieve verbintenis?
Lees uw contract goed. Gebruikt het woorden als "en", "met" of "inclusief" bij de opsomming van wat geleverd moet worden? Dan wijst dat vaak op een cumulatieve verbintenis. Staat er "of", "naar keuze" of "dan wel"? Dan gaat het eerder om een alternatieve verbintenis. Bij twijfel kijkt de rechter naar wat de partijen werkelijk bedoelden.
Kort samengevat: vraag en antwoord
Wat is een cumulatieve verbintenis? Een verbintenis met twee of meer prestaties waarbij alleen de nakoming van het geheel de schuldenaar bevrijdt (artikel 5.156 BW).
Moet ik een gedeeltelijke levering aanvaarden? Nee. U mag weigeren een gedeeltelijke uitvoering als volledige nakoming te aanvaarden, tenzij u daar zelf mee instemt.
Veelgestelde vragen
Wat als één van de prestaties onmogelijk wordt?
De andere prestaties blijven verschuldigd (artikel 5.156 BW). U verliest dus niet automatisch het hele contract.
Is een cumulatieve verbintenis hetzelfde als een hoofdelijke verbintenis?
Nee. Een cumulatieve verbintenis gaat over meerdere prestaties. Hoofdelijkheid gaat over meerdere personen die elk voor de hele schuld kunnen worden aangesproken.
Staat de cumulatieve verbintenis in de wet?
Ja, sinds 1 januari 2023 in artikel 5.156 BW. Vroeger steunde de figuur alleen op rechtspraak en rechtsleer.
Kan ik schadevergoeding vragen als maar een deel geleverd wordt?
Ja, voor de schade door de ontbrekende prestatie, als de schuldenaar daarvoor aansprakelijk is. Daarnaast kunt u de volledige uitvoering blijven eisen zolang die mogelijk is.