Een kanscontract is een contract waarbij u bij de ondertekening nog niet weet wie er het meest aan zal overhouden. Denk aan een verzekering, een weddenschap of een verkoop op lijfrente. Het toeval beslist mee. Dat heeft juridische gevolgen, bijvoorbeeld als u achteraf vindt dat u te weinig kreeg.
Wat is een kanscontract?
Bij een kanscontract, ook wel aleatoir contract genoemd, hangt het bestaan of de omvang van minstens één prestatie af van een onzekere gebeurtenis. Het woord komt van het Latijnse "alea": dobbelsteen.
Sinds 1 januari 2023 staat de definitie in art. 5.8 BW (Boek 5 Verbintenissen). Dat artikel zet twee soorten contracten tegenover elkaar:
- een vergeldend contract: bij de totstandkoming worden de wederkerige prestaties als gelijkwaardig beschouwd;
- een kanscontract: de gelijkwaardigheid van de prestaties is onzeker, omdat het bestaan of de omvang van een van de prestaties afhangt van een onzekere gebeurtenis.
Met die wettekst nam de wetgever over wat de rechtspraak al lang aanvaardde. Het Hof van Cassatie gebruikte dezelfde omschrijving onder meer in een arrest van 18 september 2017.
Hoe contracten verder worden ingedeeld, leest u in Wat is het verschil tussen overeenkomsten "om niet" en "onder bezwarende titel"? en in Wat is het verschil tussen consensuele, zakelijke of plechtige overeenkomsten?
Vergeldend of kanscontract: het verschil in de praktijk
Koopt u een wagen voor een vaste prijs? Dan weet u vooraf precies wat u geeft en wat u krijgt. Dat is een vergeldend contract.
Sluit u een brandverzekering? Dan betaalt u elk jaar een premie. Of de verzekeraar ooit iets moet uitkeren, hangt af van een brand die misschien nooit komt. Dat is een kanscontract.
Kanscontracten met een eigen naam
Naast de algemene definitie in Boek 5 noemt het oude Burgerlijk Wetboek een aantal kanscontracten bij naam (art. 1964 oud BW):
- de verzekeringsovereenkomst, die vandaag vooral in de Verzekeringswet van 4 april 2014 geregeld is;
- spel en weddenschap;
- de lijfrente.
Die bepaling werd niet mee hervormd, omdat Boek 5 alleen het algemene verbintenissenrecht regelt. Art. 1964 oud BW blijft dus naast art. 5.8 BW bestaan, als een afzonderlijke laag met regels voor die specifieke contracten. Wat een benoemd contract precies is, leest u in Wat zijn "benoemde contracten"?
Waarom het onderscheid telt: geen vernietiging wegens benadeling
Een kanscontract kunt u in principe niet laten vernietigen omdat het achteraf slecht voor u uitdraait. Wie bewust een risico neemt, aanvaardt dat de uitkomst ongelijk kan zijn. Juristen zeggen het zo: de kans sluit benadeling uit.
Er is wel een belangrijke uitzondering. Is de kans maar schijnbaar, omdat de uitkomst eigenlijk al vaststond? Dan is er geen echt kanscontract, en kan de rechter wel ingrijpen.
De verkoop op lijfrente
Bij een verkoop op lijfrente verkoopt iemand, vaak een oudere persoon, een woning in ruil voor een rente zolang hij leeft. Hoe lang de koper moet betalen, weet niemand. Daarom is het een kanscontract.
Een groot leeftijdsverschil of een hoge leeftijd van de verkoper volstaat op zich niet om de kans schijnbaar te noemen. Dat ligt anders als het overlijden van de verkoper bij de verkoop al nakend was. Of als de opbrengst van het goed, bijvoorbeeld de huur, de rente ruim overtreft. Dan verdwijnt de echte onzekerheid.
Volgens de rechtspraak van het Hof van Cassatie blijft een verkoop op lijfrente een kanscontract, ook bij een korte looptijd. Dat verandert pas als vaststaat dat de verkoper onmogelijk lang genoeg kon leven om er voordeel uit te halen.
Het aanwasbeding
Ook een aanwasbeding is een kanscontract. Met zo'n beding spreken bijvoorbeeld samenwoners af dat een goed dat ze samen kopen, zoals de woning, volledig toekomt aan wie het langst leeft. Elke partij heeft een gelijke kans om het aandeel van de ander te verkrijgen.
Dat kanskarakter staat los van de regels over onverdeeldheid. Die regels staan sinds 1 september 2021 in Boek 3 BW, maar veranderen niets aan het feit dat het aanwasbeding een kanscontract is.
Kort samengevat: vraag en antwoord
Wat is een kanscontract? Een contract waarbij het bestaan of de omvang van minstens één prestatie afhangt van een onzekere gebeurtenis, zodat bij de sluiting niet vaststaat of de prestaties gelijkwaardig zijn (art. 5.8 BW).
Kan ik een kanscontract laten vernietigen omdat het slecht voor mij uitdraaide? In principe niet. Alleen als de kans schijnbaar was, omdat de uitkomst eigenlijk al vaststond, kan de rechter ingrijpen.
Veelgestelde vragen
Is een verzekering een kanscontract?
Ja. Of de verzekeraar ooit moet uitkeren, hangt af van een onzekere gebeurtenis. Art. 1964 oud BW noemt de verzekering uitdrukkelijk, net als spel, weddenschap en lijfrente.
Is koop een kanscontract?
Nee. Bij een gewone koop staan prijs en goed vooraf vast. Het is een vergeldend contract.
Maakt een groot leeftijdsverschil een lijfrente ongeldig?
Niet op zich. Pas als de kans daardoor volledig schijnbaar wordt, bijvoorbeeld omdat het overlijden van de verkoper nakend was, kan de rechter ingrijpen.
Is een aanwasbeding een kanscontract?
Ja. Elke partij heeft een gelijke kans om het aandeel van de andere te verkrijgen, afhankelijk van wie het langst leeft.