U verkoopt uw wagen, u leent geld uit aan een vriend, of u schenkt een som aan uw kind. Juridisch zijn dat allemaal contracten, maar niet van hetzelfde type. Of een contract eenzijdig of wederkerig is, bepaalt welke middelen u heeft als het misloopt.
Het verschil
Het Burgerlijk Wetboek deelt contracten in verschillende categorieën in (Boek 5, art. 5.5 en volgende):
- Een wederkerig contract ontstaat wanneer de partijen zich wederzijds tegenover elkaar verbinden. Voorbeelden: een koop (de verkoper levert, de koper betaalt), een huur, een aanneming.
- Een eenzijdig contract ontstaat wanneer alleen één partij zich verbindt, zonder dat voor de andere partij een verbintenis ontstaat. Voorbeelden: een schenking, een borgtocht, een lening zonder interest (de ontlener moet terugbetalen, de uitlener heeft na de afgifte geen verplichting meer).
Let op: een eenzijdig contract is nog altijd een overeenkomst tussen twee partijen. Het is iets anders dan een eenzijdige rechtshandeling, zoals een testament of een opzegging. Zie Wat is een overeenkomst?
Soms spreekt men ook van een onvolkomen wederkerig contract: een contract dat eenzijdig begint, maar waarbij later toch een verbintenis voor de andere partij ontstaat, bijvoorbeeld omdat een kosteloze bewaarnemer kosten moest maken. Die figuur staat niet in de wet zelf, maar wel in de parlementaire voorbereiding en de rechtsleer.
Waarom telt het verschil?
1. U mag uw prestatie opschorten
Bij een wederkerig contract mag u uw eigen verbintenis opschorten zolang de andere partij de hare niet uitvoert: de exceptie van niet-uitvoering (art. 5.239 BW). Zie De Exceptio non adimpleti contractus en Kan ik mijn contractuele verplichtingen opschorten?
2. U kunt het contract ontbinden
Voert de andere partij haar verbintenissen niet uit, dan kunt u de ontbinding vragen, onder de voorwaarden van art. 5.90 BW. Dat middel is vooral van belang bij wederkerige contracten: u wilt dan van uw eigen verplichtingen af, omdat de tegenprestatie uitblijft. Zie Wat verstaat men onder de ontbinding van een overeenkomst?
3. Wie draagt het risico bij overmacht?
Wordt de uitvoering definitief onmogelijk door overmacht, dan wordt een wederkerig contract in principe van rechtswege ontbonden (art. 5.100 BW): wie niet kan presteren, kan ook de tegenprestatie niet eisen. Zie Vreemde oorzaak of overmacht
4. Het bewijs
- Een onderhandse akte van een wederkerig contract moet in principe worden opgemaakt in zoveel originelen als er partijen met een onderscheiden belang zijn (art. 8.20 BW).
- Bij een eenzijdige belofte om een geldsom te betalen, moet de schuldenaar het bedrag voluit en met de hand schrijven (art. 8.21 BW). De vroegere formule ‘goed voor’ staat niet meer in de wet.
Kort samengevat: vraag en antwoord
Wat is het verschil tussen een eenzijdige en een wederkerige overeenkomst? Bij een wederkerige overeenkomst verbinden beide partijen zich tegenover elkaar, zoals bij een koop. Bij een eenzijdige overeenkomst verbindt alleen één partij zich, zoals bij een schenking of een borgtocht.
Waarom is het onderscheid belangrijk? Bij een wederkerige overeenkomst kunt u uw prestatie opschorten als de andere partij niet presteert (art. 5.239 BW), is ontbinding wegens niet-uitvoering het klassieke middel (art. 5.90 BW) en wordt het contract bij definitieve overmacht in principe ontbonden (art. 5.100 BW). Ook de bewijsregels verschillen (art. 8.20 en 8.21 BW).
Veelgestelde vragen
Is een lening een eenzijdig of een wederkerig contract?
Een lening zonder interest wordt klassiek als eenzijdig beschouwd: na de afgifte heeft alleen de ontlener nog een verplichting, namelijk terugbetalen.
Is een schenking een contract?
Ja, een eenzijdig contract ten kosteloze titel: alleen de schenker verbindt zich.
Moet een wederkerig contract in twee exemplaren?
Een onderhandse akte van een wederkerig contract wordt in principe opgemaakt in zoveel originelen als er partijen met een onderscheiden belang zijn (art. 8.20 BW).
Moet ik bij een schuldbekentenis ‘goed voor’ schrijven?
Niet meer. Wel moet u het bedrag voluit en met de hand schrijven (art. 8.21 BW).