De geldigheidsvoorwaarden van een overeenkomst bepalen of uw afspraak juridisch standhoudt. Elk contract moet aan vier voorwaarden voldoen: toestemming, bekwaamheid, een voorwerp en een oorzaak. Ontbreekt er één, dan loopt u het risico dat het contract nietig is. Hieronder leest u wat elke voorwaarde inhoudt en waar ze in de wet staat.
Waar staan de vier voorwaarden in de wet?
De vier geldigheidsvoorwaarden staan in art. 5.27 BW. Dat artikel maakt deel uit van Boek 5 "Verbintenissen" van het Burgerlijk Wetboek, dat geldt sinds 1 januari 2023. Vroeger stonden dezelfde voorwaarden in art. 1108 oud BW.
Volgens art. 5.27 BW moeten voor de geldigheid van een contract deze vereisten vervuld zijn:
- de vrije en bewuste toestemming van elke partij;
- de bekwaamheid van elke partij om contracten aan te gaan;
- een bepaalbaar en geoorloofd voorwerp;
- een geoorloofde oorzaak.
De klassieke vierdeling bleef dus behouden. De wetgever heeft ze bijna woordelijk overgenomen en enkel hernummerd.
Toestemming: vrij en bewust
Beide partijen moeten het eens zijn over het contract. Hun toestemming moet vrij en bewust zijn. Dat betekent dat ze niet aangetast mag zijn door een wilsgebrek, zoals dwaling, bedrog, geweld of misbruik van omstandigheden. Wie bijvoorbeeld door bedrog tot een contract werd overgehaald, kan de nietigheid vragen.
Meer over die wilsgebreken leest u in Wat zijn wilsgebreken? en over de meest voorkomende vorm in Wat is dwaling in de juridische zin van het woord?
Bekwaamheid: mag u een contract sluiten?
Bekwaamheid is het vermogen om zelf bindende contracten aan te gaan. Het vertrekpunt is ruim. Volgens art. 5.40 BW kan elke persoon contracten aangaan, tenzij de wet hem daartoe onbekwaam verklaart.
Wie onbekwaam is, staat in art. 5.41 BW. Het gaat om:
- minderjarigen;
- bepaalde beschermde personen, binnen de grenzen van hun beschermingsmaatregel;
- personen aan wie de wet bepaalde contracten verbiedt.
Voorwerp: wat spreekt u af?
Het voorwerp is het concrete rechtsgevolg dat u met het contract wilt bereiken. Denk aan de levering van een wagen tegen een prijs, of de huur van een appartement. Het voorwerp moet bepaald of minstens bepaalbaar zijn, en het moet geoorloofd zijn. Een afspraak over iets wat de wet verbiedt, is niet geldig.
Oorzaak: waarom sluit u het contract?
De oorzaak bestaat uit de determinerende beweegredenen die elke partij ertoe hebben gebracht het contract te sluiten. Dat staat in art. 5.53 BW. Het begrip werd dus niet afgeschaft. Integendeel: het kreeg in Boek 5 voor het eerst een eigen wettelijke omschrijving. Vroeger stond de oorzaak in art. 1131 oud BW, zonder definitie.
De wet voegt er drie regels aan toe:
- een contract zonder oorzaak is relatief nietig, tenzij de wet het toelaat (art. 5.54 BW);
- een contract waarvan de oorzaak niet uitdrukkelijk vermeld staat, is toch geldig (art. 5.55 BW);
- de oorzaak is ongeoorloofd als ze strijdig is met de openbare orde of met dwingend recht (art. 5.56 BW).
Wat als een voorwaarde ontbreekt?
Ontbreekt een geldigheidsvoorwaarde, dan is het contract in principe nietig. Of het om een absolute of een relatieve nietigheid gaat, hangt af van de regel die geschonden is. Een relatieve nietigheid beschermt één partij, en alleen die partij kan ze inroepen. Een absolute nietigheid beschermt het algemeen belang.
Let ook op de vorm. Een contract komt in principe tot stand door de loutere wilsovereenstemming. Voor sommige contracten eist de wet extra vormvereisten. Zie Wat is het verschil tussen consensuele, zakelijke of plechtige overeenkomsten?
Kort samengevat: vraag en antwoord
Wat zijn de vier geldigheidsvoorwaarden van een contract? De vrije en bewuste toestemming van elke partij, hun bekwaamheid, een bepaalbaar en geoorloofd voorwerp, en een geoorloofde oorzaak (art. 5.27 BW).
Bestaat het begrip "oorzaak" nog? Ja. Boek 5 behield de oorzaak en gaf er voor het eerst een wettelijke definitie van: de determinerende beweegredenen van elke partij (art. 5.53 BW).
Veelgestelde vragen
Is een contract zonder vermelde oorzaak ongeldig?
Nee. Een contract waarvan de oorzaak niet uitdrukkelijk vermeld staat, blijft geldig (art. 5.55 BW). Er moet wel een oorzaak zijn.
Wie is onbekwaam om een contract te sluiten?
Minderjarigen, bepaalde beschermde personen binnen de grenzen van hun bescherming, en personen aan wie de wet bepaalde contracten verbiedt (art. 5.41 BW).
Zijn er sinds 2023 nieuwe geldigheidsvoorwaarden?
Nee. Art. 5.27 BW behoudt de klassieke vier voorwaarden. Ze zijn wel hernummerd en de oorzaak kreeg een definitie.
Wat gebeurt er als een voorwaarde ontbreekt?
Dan is het contract in principe nietig. Afhankelijk van de geschonden regel gaat het om een relatieve of een absolute nietigheid.