Een contract intuitu personae is een contract dat u sluit omwille van de persoon van uw contractpartner. U kiest niet zomaar iemand die de prestatie levert, maar net die ene schilder, die architect of die advocaat. Dat heeft gevolgen: wat gebeurt er als die persoon overlijdt, of iemand anders het werk wil doen? Hieronder leest u wat het begrip betekent en waar u op moet letten.
Wat betekent intuitu personae?
"Intuitu personae" is Latijn voor "met het oog op de persoon". Bij zo'n contract spelen de persoon of de persoonlijke kwaliteiten van uw contractpartner een doorslaggevende rol. Meestal gaat het om de schuldenaar: de partij die de prestatie moet leveren.
Daartegenover staan contracten intuitu pecuniae. Daar telt alleen de prestatie zelf, ongeacht wie ze levert. Denk aan de aankoop van een standaardtoestel in een winkel: het maakt u weinig uit welke medewerker het in de doos stopt.
Wat zijn de gevolgen?
Een contract intuitu personae heeft enkele typische kenmerken:
- het contract kan eindigen bij het overlijden, het faillissement of de onbekwaamheid van de partij om wie het draait;
- het gaat in principe niet over op de erfgenamen of andere rechtsopvolgers;
- een derde kan de verbintenis niet zomaar in de plaats van die persoon uitvoeren.
Dat het contract niet overgaat op de erfgenamen, is een beginsel uit de rechtsleer. Er bestaat geen algemeen wetsartikel voor. Of het in uw geval speelt, hangt af van het concrete contracttype. Bij lastgeving bijvoorbeeld eindigt de overeenkomst van rechtswege door de dood van de lastgever of de lasthebber (art. 2003 oud BW). Ook een aannemingscontract wordt ontbonden door de dood van de werkman, de architect of de aannemer (art. 1795 oud BW). Bij andere contracten oordeelt de rechter geval per geval.
Let op: voor nieuwe contracten van aanneming en lastgeving die vanaf 1 september 2027 gesloten worden, geldt Boek 7 BW (wet van 22 juli 2026). Voor bestaande contracten blijven de oude artikelen van toepassing.
Mag een derde de prestatie leveren?
In principe mag iedereen een verbintenis voor een ander nakomen, zelfs een derde zonder belang. Maar de schuldeiser mag die betaling weigeren als hij een wettige reden heeft. Dat is zo wanneer hij, gelet op de aard of de strekking van de verbintenis, belang heeft bij nakoming door de schuldenaar zelf. Of wanneer hij belang heeft dat net een welbepaalde derde het niet doet (art. 5.196 BW, van kracht sinds 1 januari 2023). Die regel vervangt art. 1236 en 1237 oud BW.
Wie een schilderij bestelt bij een bekende kunstenaar, hoeft dus geen doek van een collega te aanvaarden. Meer over de bindende kracht van afspraken leest u in Wat verstaat men onder "Pacta sunt servanda"?
Vergissing over de persoon
Vergist u zich in de persoon met wie u contracteert, dan is dat in principe geen reden om het contract nietig te laten verklaren. Er is één uitzondering: als het contract hoofdzakelijk werd gesloten met het oog op die persoon. Dat staat in het algemene dwalingsartikel, art. 5.34 BW. Het vervangt art. 1110 oud BW.
Bij een contract intuitu personae kan zo'n vergissing dus wel tot nietigheid leiden. Hoe dwaling in het algemeen werkt, leest u in Wat is "dwaling" in de juridische zin van het woord? en Wat zijn wilsgebreken?
Voorbeelden
Typische contracten intuitu personae zijn:
- kredietovereenkomsten, waarbij de kredietgever kijkt naar uw persoonlijke situatie;
- contracten met een reclamebureau voor specifiek creatief talent;
- opdrachten aan kunstenaars of ambachtslui;
- overeenkomsten met professionals zoals advocaten, artsen of architecten.
U kunt het zelf afspreken
Partijen mogen in hun contract uitdrukkelijk bepalen of het intuitu personae is of niet. Dat schept duidelijkheid. U kunt bijvoorbeeld afspreken dat de opdracht enkel door een bepaalde persoon mag worden uitgevoerd, of net dat onderaanneming toegelaten is.
Kort samengevat: vraag en antwoord
Wat is een contract intuitu personae? Een contract dat gesloten wordt omwille van de persoon of de persoonlijke kwaliteiten van de contractpartner, en niet enkel omwille van de prestatie.
Eindigt zo'n contract bij overlijden? Vaak wel, maar dat hangt af van het contracttype. Lastgeving en aanneming eindigen volgens de wet door de dood van de betrokken persoon; bij andere contracten beslist de rechter geval per geval.
Veelgestelde vragen
Kan ik zelf bepalen of mijn contract intuitu personae is?
Ja. U kunt dat uitdrukkelijk in het contract vastleggen. Zo vermijdt u later discussie.
Moet ik aanvaarden dat iemand anders de prestatie levert?
Niet altijd. U mag weigeren als u een wettige reden heeft, bijvoorbeeld omdat u net voor de persoon van uw contractpartner koos (art. 5.196 BW).
Wat als ik mij vergiste in de persoon van mijn contractpartner?
Dat leidt alleen tot nietigheid als het contract hoofdzakelijk met het oog op die persoon werd gesloten (art. 5.34 BW).
Gaat een contract intuitu personae over op de erfgenamen?
In principe niet. Maar er is geen algemene wetsregel: het hangt af van het soort contract en van wat partijen afspraken.