Na een scheiding is dit vaak de moeilijkste vraag: waar gaan de kinderen wonen, en wanneer? Het antwoord is de verblijfsregeling. Ouders kunnen die zelf afspreken, en als dat niet lukt, beslist de familierechtbank.
Wat is de verblijfsregeling?
De verblijfsregeling legt vast bij welke ouder de minderjarige kinderen verblijven, en wanneer, als de ouders niet (meer) samenleven. De wet spreekt van de huisvesting van het kind (art. 374 oud BW). Dat geldt voor gehuwde en ongehuwde ouders op dezelfde manier.
Gezamenlijk of exclusief gezag
- Gezamenlijk ouderlijk gezag is de regel, ook als de ouders niet samenleven. Dan wordt de huisvesting van de kinderen tussen beide ouders verdeeld: dat is de verblijfsregeling in de strikte zin.
- Heeft één ouder het exclusief ouderlijk gezag, dan bepaalt de rechter hoe de andere ouder persoonlijk contact met het kind onderhoudt (art. 374, §1 oud BW). Dat persoonlijk contact kan enkel om bijzonder ernstige redenen geweigerd worden. Zie Wat is exclusief ouderlijk gezag? en Hoe bepaalt men het omgangsrecht?.
Onderling akkoord
Maken de ouders zelf afspraken over de huisvesting van de kinderen, dan homologeert de familierechtbank dat akkoord, tenzij het kennelijk strijdig is met het belang van het kind (art. 374, §2 oud BW). Bemiddeling kan helpen om tot zo'n akkoord te komen.
Geen akkoord: de rechter beslist
Bij gebrek aan akkoord, en bij gezamenlijk ouderlijk gezag, onderzoekt de familierechtbank op vraag van minstens één van de ouders bij voorrang de mogelijkheid van een gelijkmatig verdeelde huisvesting (verblijfsco-ouderschap, bijvoorbeeld week om week).
Vindt de rechter dat een gelijk verdeeld verblijf niet de meest passende oplossing is, dan kan hij een ongelijk verdeeld verblijf vastleggen, bijvoorbeeld hoofdzakelijk bij één ouder en om het andere weekend bij de andere. Hij moet dat doen bij een met bijzondere redenen omkleed vonnis, rekening houdend met de concrete omstandigheden en het belang van de kinderen en de ouders. Heeft het gezin meerdere kinderen, dan streeft de rechter naar dezelfde regeling voor alle broers en zussen.
Wordt uw kind gehoord?
Een minderjarige vanaf 12 jaar wordt door de rechter uitgenodigd om gehoord te worden. Een jonger kind kan op eigen verzoek of op verzoek van anderen gehoord worden (art. 1004/1 Ger.W.). Het kind mag weigeren. Het gesprek is niet bedoeld om het kind te laten kiezen, maar om zijn mening te horen.
Wijzigen en naleven
- Verandert de situatie, bijvoorbeeld door een verhuis of een nieuwe job, dan kan de regeling op verzoek van een ouder of het openbaar ministerie gewijzigd worden bij nieuwe omstandigheden (art. 387bis oud BW).
- Wordt de regeling niet nageleefd, dan kan de rechter dwangmaatregelen toestaan, een dwangsom opleggen of nieuwe beslissingen nemen over het gezag of de huisvesting (art. 387ter oud BW). De niet-afgifte van een kind is bovendien strafbaar.
- Grootouders, broers en zussen en personen met een bijzondere affectieve band hebben ook recht op persoonlijk contact met het kind (art. 375bis oud BW).
Zie ook Wie oefent het ouderlijk gezag uit? en Advocaat familierecht.
Kort samengevat: vraag en antwoord
Wat is een verblijfsregeling? De regeling die bepaalt bij welke ouder de minderjarige kinderen wanneer verblijven als de ouders niet samenleven. Ouders kunnen ze zelf afspreken; anders beslist de familierechtbank (art. 374 oud BW).
Heb ik recht op co-ouderschap? Er is geen automatisch recht. Vraagt minstens één ouder erom, dan moet de rechter een gelijk verdeeld verblijf wel bij voorrang onderzoeken. Wijkt hij daarvan af, dan moet hij dat bijzonder motiveren.
Veelgestelde vragen
Moet een akkoord over de verblijfsregeling door de rechter worden goedgekeurd?
De familierechtbank homologeert het akkoord, tenzij het kennelijk strijdig is met het belang van het kind.
Vanaf welke leeftijd wordt mijn kind gehoord?
Vanaf 12 jaar nodigt de rechter het kind uit. Jongere kinderen kunnen op verzoek gehoord worden. Het kind mag weigeren.
Worden broers en zussen samen gehouden?
De rechter streeft naar eenzelfde regeling voor alle broers en zussen.
Kan de verblijfsregeling later nog veranderen?
Ja, bij nieuwe omstandigheden kan een ouder of het openbaar ministerie een wijziging vragen aan de familierechtbank.
Wat als de andere ouder de regeling niet naleeft?
De rechter kan dwangmaatregelen of een dwangsom opleggen, of de regeling aanpassen. De niet-afgifte van een kind is bovendien strafbaar.
De bestanddelen van het ouderlijk gezag
De ouderlijke verplichtingen
De ouderlijke plicht tot levensonderhoud van het kind.