In de meeste gezinnen oefenen twee ouders het ouderlijk gezag samen uit. Maar wat als er maar één ouder is? Of als de andere ouder overlijdt of niet meer in staat is om beslissingen te nemen? Dan geldt een eenvoudige regel: de andere ouder oefent het gezag alleen uit.
De regel van art. 375
Het gezag over de persoon en het beheer over de goederen van het kind komen toe aan één ouder alleen (art. 375, eerste lid oud Burgerlijk Wetboek) wanneer:
- de afstamming maar ten aanzien van één ouder vaststaat, bijvoorbeeld bij een kind dat alleen een juridische moeder heeft, of bij een adoptie door één persoon;
- de andere ouder overleden is;
- de andere ouder vermoedelijk afwezig is;
- de andere ouder in de onmogelijkheid verkeert zijn wil te kennen te geven, of wilsonbekwaam is.
Die onmogelijkheid wordt in principe vastgesteld door de rechtbank van eerste aanleg, tenzij ze al volgt uit een uitdrukkelijke beslissing in een beschermingsprocedure of uit een vermoeden van afwezigheid.
De ouder die alleen het gezag uitoefent, beheert ook alleen de goederen van het kind en vertegenwoordigt het (art. 376). Hij heeft ook alleen het ouderlijk genot (art. 384). Zie Wie oefent het ouderlijk vruchtgenot uit?
Wat als de ouder met exclusief gezag overlijdt?
Had één ouder na een scheiding het exclusieve gezag, dan blijft de andere ouder toch juridisch ouder. Overlijdt de ouder met het exclusieve gezag, dan oefent de overlevende ouder het gezag in principe alleen uit (art. 375). De familierechtbank kan in het belang van het kind nadien wel andere maatregelen nemen (art. 387bis). Lees ook Wat is exclusief ouderlijk gezag?
Ook één ouder heeft grenzen
Alleen beslissen betekent niet dat alles mag:
- Voor belangrijke vermogenshandelingen, zoals de verkoop van een woning van het kind of het aanvaarden van een nalatenschap, is een machtiging van de vrederechter nodig (art. 378). Zie Wat is het beheer over de goederen van de minderjarige?
- Zijn de belangen van de ouder en het kind tegengesteld, dan wordt een voogd ad hoc aangewezen.
- Grootouders en broers en zussen behouden hun recht op persoonlijk contact met het kind (art. 375bis).
Kort samengevat: vraag en antwoord
Wie oefent het gezag uit als er maar één ouder is? Die ene ouder, alleen: over de persoon van het kind en over zijn goederen. Dat geldt ook als de andere ouder overleden, vermoedelijk afwezig, niet in staat zijn wil te uiten of wilsonbekwaam is (art. 375 oud BW).
Wat als er geen ouder meer overblijft? Dan wordt een voogdij georganiseerd (art. 375, tweede lid oud BW). De laatste ouder kan vooraf een voorkeur voor een voogd vastleggen.
Veelgestelde vragen
Krijg ik het gezag automatisch als de andere ouder overlijdt?
In principe wel: de overlevende ouder oefent het gezag alleen uit (art. 375 oud BW). De familierechtbank kan in het belang van het kind andere maatregelen nemen.
Heb ik als enige ouder nog een machtiging nodig om de woning van mijn kind te verkopen?
Ja, een machtiging van de vrederechter blijft nodig (art. 378 oud BW).
Wie stelt vast dat de andere ouder zijn wil niet kan uiten?
In principe de rechtbank van eerste aanleg, tenzij dat al volgt uit een beslissing in een beschermingsprocedure of uit een vermoeden van afwezigheid.
Kan ik vooraf een voogd voor mijn kind kiezen?
Ja. Als laatste ouder kunt u een voorkeur uitdrukken bij verklaring voor de vrederechter of bij notariële akte.
De andere bestanddelen van het ouderlijk gezag
De onderhoudsverplichting van de ouders opzichtens de kinderen