Geen ouderlijk gezag, wel een vinger aan de pols: zo werkt het recht van toezicht

De familierechtbank heeft beslist dat uw ex-partner alleen het ouderlijk gezag uitoefent. Betekent dat dat u niets meer te zeggen heeft over uw kind? Niet helemaal. U behoudt het recht van toezicht: u mag weten hoe het met uw kind gaat, en u kunt ingrijpen als het misloopt.

Uitgangspunt: samen gezag, ook na een scheiding

Leven de ouders niet samen, dan blijven ze in principe het ouderlijk gezag samen uitoefenen (art. 374 §1, eerste lid oud BW). Zijn ze het niet eens over belangrijke beslissingen, of is hun akkoord strijdig met het belang van het kind, dan kan de familierechtbank het gezag exclusief aan één ouder toevertrouwen (art. 374 §1, tweede lid). Zie Wat is exclusief ouderlijk gezag? en Wie oefent het gezag over de persoon en het beheer over de goederen van de minderjarige uit wanneer de twee ouders niet samenleven

De rechter kan ook bij exclusief gezag bepalen welke beslissingen over de opvoeding alleen met instemming van beide ouders kunnen worden genomen (art. 374 §1, derde lid).

Wat blijft er voor de andere ouder?

De ouder zonder gezag behoudt twee belangrijke rechten:

1. het recht op persoonlijk contact met het kind, dat alleen om bijzonder ernstige redenen kan worden geweigerd (art. 374 §1, vierde lid);
2. het recht van toezicht.

Wat zegt de wet over het toezicht?

• De opvoeding: de ouder die niet het ouderlijk gezag uitoefent, behoudt het recht om toezicht te houden op de opvoeding van het kind (art. 374 §1, vierde lid).
• Het beheer van de goederen: de andere ouder behoudt het recht om toezicht te houden op het beheer (art. 376, vierde lid).

In beide gevallen kan die ouder bij de andere ouder of bij derden alle nuttige informatie inwinnen en zich in het belang van het kind tot de familierechtbank wenden.

Wat betekent dat in de praktijk?

Het recht van toezicht is een recht om geïnformeerd te worden en om op te komen voor uw kind, geen recht om mee te beslissen.

• School: volgens een Vlaamse omzendbrief over ouderlijk gezag in het onderwijs moet de toeziende ouder geïnformeerd worden over schoolresultaten, oudercontacten en leerlingenbegeleiding. Dat recht hangt niet af van de goedkeuring van de ouder met exclusief gezag. De schoolkeuze zelf maakt die laatste ouder.
• Gezondheid: u kunt nuttige informatie vragen over de gezondheid van uw kind. De patiëntenrechten van een minderjarige worden wel uitgeoefend door de ouder(s) met gezag (art. 12 Patiëntenrechtenwet), en de arts blijft gebonden aan zijn beroepsgeheim, zeker tegenover een ouder kind dat zelf zijn belangen kan beoordelen.
• Goederen: u kunt informatie vragen over de rekeningen en het vermogen van het kind, bijvoorbeeld bij de bank, om na te gaan of de andere ouder dat correct beheert. Zie Wat is het beheer over de goederen van de minderjarige?

Of een derde in een concreet geval verplicht is informatie te geven, hangt af van de omstandigheden en van zijn eigen beroepsregels.

Wanneer stapt u naar de rechter?

Stelt u vast dat het belang van uw kind in het gedrang komt, bijvoorbeeld door een verwaarlozing van de schoolloopbaan of een slecht beheer van zijn geld, dan kunt u zich tot de familierechtbank wenden. Die kan in het belang van het kind alle beschikkingen over het ouderlijk gezag opleggen of wijzigen (art. 387bis oud BW).

Een ouder die uit het ouderlijk gezag ontzet werd, heeft geen recht van toezicht meer. Bij een voogdij houdt de toeziende voogd toezicht op de voogd (art. 403 oud BW). Zie Wat is voogdij?

Kort samengevat: vraag en antwoord

Wat is het recht van toezicht? Het recht van de ouder zonder ouderlijk gezag om toezicht te houden op de opvoeding en het beheer van de goederen van het kind, informatie in te winnen bij de andere ouder of derden, en zich in het belang van het kind tot de familierechtbank te wenden (art. 374 §1 en 376 oud BW).

Mag de ouder met toezicht mee beslissen over het kind? Nee. Hij heeft geen beslissingsrecht, tenzij de rechter bepaalde beslissingen aan de instemming van beide ouders koppelt. Hij kan wel naar de rechter stappen als het belang van het kind in het gedrang komt.

Veelgestelde vragen

Heb ik recht op de schoolrapporten van mijn kind als ik geen gezag heb?
Ja, als toeziende ouder moet u geïnformeerd worden over de schoolresultaten en oudercontacten van uw kind.

Mag ik de schoolkeuze tegenhouden?
Nee, de ouder met exclusief gezag beslist. U kunt wel naar de familierechtbank stappen als de keuze strijdig is met het belang van uw kind, of als de rechter die beslissing aan beide ouders voorbehield.

Kan mijn ex mij verbieden informatie op te vragen?
Nee. Het recht van toezicht bestaat los van de goedkeuring van de ouder met gezag.

Geldt het recht van toezicht ook voor de grootouders?
Nee. Grootouders hebben wel een recht op persoonlijk contact met het kind (art. 375bis oud BW), maar geen recht van toezicht.