Twee vrouwen krijgen samen een kind. De ene draagt het kind, de andere is er vanaf dag één bij. Is die tweede moeder dan ook juridisch ouder? Sinds 2015 wel, zonder adoptie: ze kan meemoeder worden.
Wat is meemoederschap?
De wet van 5 mei 2014, in werking sinds 1 januari 2015, heeft de regels van de vaderlijke afstamming in het oud Burgerlijk Wetboek doorgetrokken naar de meemoeder (art. 325/1 tot 325/10 oud BW). Vroeger kon de partner van de moeder alleen via adoptie juridisch ouder worden. Nu kan zij, net als een vader, een oorspronkelijke afstammingsband met het kind hebben.
Een kind heeft wel nooit meer dan twee juridische ouders: een moeder en een vader, of een moeder en een meemoeder. Het meemoederschap kan alleen worden vastgesteld als het vaderschap niet vaststaat (art. 325/1 oud BW).
De rol van medisch begeleide voortplanting
In de praktijk gaat het meestal om een kind dat verwekt werd via medisch begeleide voortplanting (MBV) met donorsperma. De toestemming van de meemoeder tot die voortplanting speelt een grote rol: ze bepaalt of het meemoederschap kan worden betwist, en ze is een bewijsmiddel voor de gerechtelijke vaststelling. Een donor kan geen afstammingsband met het kind opeisen (art. 27 en 56 MBV-wet van 6 juli 2007). Zie Afstamming na medisch begeleide voortplanting en De MBV-Wet
Welke gevolgen heeft het meemoederschap?
Het meemoederschap heeft dezelfde gevolgen als een vaderlijke of moederlijke afstamming:
- het ouderlijk gezag over het kind. Zie Wat is ouderlijk gezag?
- de onderhoudsplicht voor de opvoeding en het levensonderhoud;
- verwantschap met de familie van de meemoeder;
- erfrecht tussen kind en meemoeder;
- gevolgen voor de nationaliteit en de naam van het kind.
Welke naam krijgt het kind?
Staan het moederschap en het meemoederschap tegelijk vast, dan kiezen de moeder en de meemoeder bij de geboorteaangifte: de naam van de moeder, de naam van de meemoeder, of een samengestelde naam in de volgorde die zij kiezen, met niet meer dan één naam van elk. Zijn ze het niet eens, dan draagt het kind beide namen naast elkaar in alfabetische volgorde (art. 335ter oud BW).
En samenwonende vrouwen?
Het automatische vermoeden geldt alleen voor de echtgenote van de moeder. Feitelijk en wettelijk samenwonende vrouwen moeten het meemoederschap laten vaststellen via een erkenning, eventueel al tijdens de zwangerschap, of via de rechter. Een wetsvoorstel om het vermoeden uit te breiden naar wettelijk samenwonenden (Kamerstuk 56K0204) is nog in bespreking in de Kamer.
Kort samengevat: vraag en antwoord
Wat is meemoederschap? De juridische afstammingsband tussen een kind en de vrouwelijke partner van de moeder, sinds 1 januari 2015 mogelijk zonder adoptie. Het meemoederschap heeft dezelfde gevolgen als een vaderschap.
Hoe wordt iemand meemoeder? Automatisch als ze met de moeder gehuwd is bij de geboorte, door erkenning, of door een vonnis van de familierechtbank.
Veelgestelde vragen
Moet de meemoeder het kind nog adopteren?
Nee. Het automatische vermoeden geldt voor kinderen geboren sinds 1 januari 2015. Een erkenning kan ook voor kinderen die vóór 2015 geboren zijn, zolang er nog geen afstammingsband via adoptie bestaat.
Kan een kind een vader en een meemoeder hebben?
Nee. Een kind heeft maximaal twee juridische ouders. Het meemoederschap kan alleen worden vastgesteld als het vaderschap niet vaststaat.
Wordt mijn partner automatisch meemoeder als we wettelijk samenwonen?
Nee. Het automatische vermoeden geldt alleen voor gehuwde vrouwen. Als wettelijk samenwonende moet uw partner het kind erkennen.
Kan de donor later ouder worden?
Nee. Een donor via medisch begeleide voortplanting kan geen afstammingsband met het kind opeisen.
De afstamming langs meemoederszijde
De afstamming langs vaderszijde
De afstamming langs moederszijde