De vaderlijke erkenning

Wat zijn de voorwaarden voor de vaderlijke erkenning aan de kant van het kind?

Vaderlijke erkenning is slecht mogelijk ten aanzien van kinderen bij wie de vaderlijke afstamming niet (of niet meer) vaststaat op basis van de vaderschapsregel. Erkenning is evenmin mogelijk indien er reeds een meemoederlijke afstammingsband werd vastgesteld op basis van het huwelijk van de moeder. 

Daarnaast is erkenning uitgesloten wanneer er een absoluut (ononthefbaar) huwelijksbeletsel bestaat tussen de juridische moeder en de man die het kind wil erkennen. Dat is bijvoorbeeld het geval wanneer zij verwant zijn in rechte lijn. 

Wat zijn de voorwaarden voor de vaderlijke erkenning aan de kant van de erkenner?

Een minderjarige vader kan een kind erkennen zonder dat daarvoor bijkomende voorwaarden gelden. Er zijn dus geen leeftijdsbeperkingen of extra vereisten specifiek verbonden aan het feit dat hij minderjarig is. 

Indien de erkenner een beschermde persoon is die onbekwaam werd verklaard om een kind te erkennen (bv. op grond van gerechtelijke bescherming of verlengde minderjarigheid), kan hij hiervoor een machtiging vragen aan de vrederechter. 

Moet u een bepaalde termijn respecteren waarbinnen de erkenning moet gebeuren?

Neen, er bestaat geen wettelijke termijn waarbinnen de erkenning moet plaatsvinden. Een kind kan al tijdens de zwangerschap worden erkend (prenatale erkenning), op voorwaarde dat de moeder instemt. Anderzijds kan ook een meerderjarig kind nog erkend worden, zolang er geen andere afstammingsband in de weg staat en de wettelijke voorwaarden vervuld zijn. 

Vormvereisten voor de vaderlijke erkenning

De erkenning moet gebeuren bij authentieke akte, opgemaakt door de ambtenaar van de burgerlijke stand. 

Wanneer een gehuwde man een kind erkent dat buiten zijn huwelijk werd verwerkt, is de ambtenaar van de burgerlijke stand verplicht om diens echtgenote of echtgenoot op de hoogte te brengen van de erkenning. 

Instemming van moeder en/of kind

Wat betreft de vereiste instemming voor een vaderlijke erkenning, moeten drie situaties onderscheiden worden. 

• Niet-ontvoogd minderjarig kind met een wilsbekwame moeder (artikel 329bis, §2 oud BW)

Wanneer een man een niet-ontvoogd minderjarig kind of een ongeboren kind wil erkennen, is de instemming van de moeder vereist. Indien het kind minstens twaalf jaar oud is en voldoende onderscheidingsvermogen heeft, is ook de toestemming van het kind vereist. 

Als de moeder en/of het kind de instemming weigeren, kan de aspirant-erkenner hen dagvaarden voor de familierechtbank. De rechtbank zal in eerste instantie proberen de partijen tot een akkoord te brengen. 

Komen de vereiste toestemmingen er niet, dan zal de familierechtbank een inhoudelijke beoordeling moeten maken. Er zijn dan twee mogelijkheden:

1. Als bewezen wordt dat de man niet de biologische vader is, zal de rechtbank het verzoek tot erkenning afwijzen.
2. Als het biologisch vaderschap niet wordt uitgesloten, moet de rechtbank de erkenning toestaan, tenzij de erkenning kennelijk strijdig is met het belang van het kind. 

Volgens de wet mocht de familierechtbank slechts een marginale (minimale) toetsing uitvoeren van het belang van het kind wanneer het kind jonger is dan één jaar. Het Grondwettelijk Hof heeft echter geoordeeld dat deze beperking in strijd is met de Grondwet. De rechter moet ook bij kinderen jonger dan één jaar een volledige toetsing uitvoeren van het belang van het kind. Daarbij moet de rechtbank niet alleen rekening houden met het belang van het kind, maar ook met het recht van de biologische vader om zijn vaderschap te laten erkennen. 

Indien de aspirant-erkenner zich schuldig heeft gemaakt aan verkrachting van de moeder, moet de familierechtbank de erkenning weigeren, ook al wordt er niet bewezen dat de genetische band ontbreekt.

• Meerderjarig of ontvoogd kind (artikel 329bis, §1 oud BW)

Wanneer het kind reeds meerderjarig of ontvoogd is, is enkel de instemming van het kind zelf vereist voor de erkenning.

Het kind beschikt in dat geval dus over een absoluut vetorecht: het kan de erkenning weigeren zonder motivering en die weigering is bindend.

Er zijn echter uitzondering. De toestemming van het kind is niet vereist wanneer:

1. Het kind door de rechtbank wilsonbekwaam wordt geacht;
2. Het kind door de vrederechter, in het kader van een beschermingsmaatregel, onbekwaam is verklaard om met de erkenning in te stemmen.

• Niet-ontvoogd minderjarig kind, zonder moeder of een nog levende moeder die vermoedelijk afwezig is, niet in staat is haar wil te uiten of wilsonbekwaam is (artikel 329bis, §3 oud BW)

Dit betreft een uitzonderlijke situatie waarin geen voorafgaande instemming vereist is, ook niet van het minderjarig kind dat de leeftijd van twaalf jaar heeft bereikt. 

In dit geval kan de vaderlijke erkenning worden gedaan zonder voorafgaande toestemming wanneer de moeder:

1. niet bekend is;
2. overleden is;
3. vermoedelijk afwezig is;
4. niet instaat is haar wil te uiten;
5. wilsonbekwaam is verklaard. 

Na de erkenning moet de ambtenaar van de burgerlijke stand zowel het kind als de wettelijke voogd op de hoogte brengen van de erkenning. Indien zij niet hebben ingestemd met de erkenning, kunnen zij binnen een termijn van zes maanden na de kennisgeving een vordering tot nietigverklaring instellen. Voor een geldige vernietiging moet men bewijzen dat de erkenner niet de biologische vader is.

Er zijn wel uitzonderingen, het bewijs is niet vereist wanneer:

• de erkenner de verkrachter van de moeder is;
• de erkenning kennelijk indruist tegen het belang van het kind.