Hoe wordt de afstamming langs vaderszijde binnen het huwelijk vastgesteld?

Binnen het heterohuwelijk geldt een eenvoudig uitgangspunt: "vader is diegene die het huwelijk aanduidt." Maar op deze vaderschapsregel bestaan wel degelijk uitzonderingen.

De basisregel

Krachtens art. 315 oud BW wordt het vaderschap van rechtswege toegewezen aan de echtgenoot van de moeder, voor kinderen geboren tijdens het huwelijk, of binnen 300 dagen na de ontbinding of nietigverklaring ervan. Het vaderschap vloeit dus voort uit de wet zelf, niet uit de geboorteakte.

Twee voorwaarden moeten hierbij vervuld zijn: er moet sprake zijn van een huwelijk met een man (de regel speelt dus niet bij een vrouw-vrouwhuwelijk of bij wettelijke samenwoning), en de moederlijke afstamming moet vaststaan.

Wanneer geldt de vaderschapsregel niet?

De regel geldt niet wanneer het kind geboren is meer dan 300 dagen na het verdwijnen van de echtgenoot, zodra een vermoeden van afwezigheid door de rechtbank is uitgesproken (art. 316 oud BW).

Daarnaast voorziet art. 316bis oud BW een reeks situaties waarin de regel evenmin geldt — tenzij de echtgenoten bij de aangifte van de geboorte een gemeenschappelijke verklaring afleggen dat zij toch voor de vaderschapsregel opteren:

• meer dan 300 dagen na de bekrachtiging van een overeenkomst tot afzonderlijke verblijfplaats;
• meer dan 300 dagen na voorlopige maatregelen tijdens de echtscheidingsprocedure die een afzonderlijke verblijfplaats toestaan;
• meer dan 300 dagen na een dringende voorlopige maatregel tot afzonderlijke verblijfplaats — tenzij de echtgenoten zich binnen 180 dagen daarna terug op hetzelfde adres vestigen;
• meer dan 300 dagen na het neerleggen van het verzoekschrift tot echtscheiding door onderlinge toestemming;
• meer dan 300 dagen na een afzonderlijke inschrijving in het bevolkings-, vreemdelingen- of wachtregister — tenzij de echtgenoten sinds hun huwelijk nooit op hetzelfde adres ingeschreven zijn geweest, in welk geval de vaderschapsregel wél blijft gelden.

Wat bij conflicten?

Bij opeenvolgende huwelijken (bijvoorbeeld bij een geboorte kort na een nieuw huwelijk van de moeder) wijst de wet de nieuwe echtgenoot aan als vader; de vorige echtgenoot kan dit betwisten. Voor het zeldzame geval van bigamie van de moeder bestaat geen uitdrukkelijke wettelijke regeling; de rechtsleer reikt hiervoor mogelijke oplossingen aan, zoals het toelaten van het kind om zijn eigen verwekking binnen het wettelijke tijdvak te preciseren, of het afgaan op het meest waarschijnlijke genetische vaderschap.

Tegen een vaderschap dat op de vaderschapsregel steunt, kan enkel worden opgekomen via een uitdrukkelijke vordering tot betwisting van het vaderschap — een erkenning door een andere man, of een onderzoek naar het vaderschap tegen een andere man, is niet mogelijk zolang dit vaderschap niet betwist is.

Kort samengevat: vraag en antwoord

Hoe wordt het vaderschap binnen het huwelijk vastgesteld? Van rechtswege: de echtgenoot van de moeder is de vader van een kind dat geboren is tijdens het huwelijk of binnen 300 dagen na de ontbinding of nietigverklaring ervan (art. 315 oud BW). De regel geldt enkel bij een huwelijk met een man en als de moederlijke afstamming vaststaat.

Kunnen echtgenoten kiezen dat de vaderschapsregel toch geldt? Ja. In de situaties van art. 316bis oud BW, bijvoorbeeld meer dan 300 dagen na het neerleggen van het verzoekschrift tot echtscheiding door onderlinge toestemming, kunnen de echtgenoten bij de aangifte van de geboorte samen verklaren dat zij voor de vaderschapsregel opteren.

Veelgestelde vragen

Geldt de vaderschapsregel ook bij wettelijke samenwoning?
Nee, de vaderschapsregel geldt enkel binnen het huwelijk met een man, niet bij wettelijke samenwoning.

Kan ik als nieuwe partner mijn biologisch vaderschap laten gelden als de moeder nog gehuwd is met iemand anders?
Niet rechtstreeks: zolang het wettelijk vaderschap van de echtgenoot niet via een vordering tot betwisting is weerlegd, is een erkenning door u niet mogelijk.

Wat als de echtgenoten al lang niet meer samenwonen?
Dan kan de vaderschapsregel vervallen in een aantal specifiek wettelijk omschreven situaties, tenzij de echtgenoten samen verklaren toch voor de regel te opteren.