Het recht op privacy.

Wat is het recht op privacy?

Om te weten wat het recht op privacy (ook: het recht op eerbiediging van het privéleven) inhoudt, moeten we eerst weten wat het “privéleven” is. Daaronder vallen allerlei aspecten die slechts een beperkte kring personen kent omdat ze in nauw contact staan met u of omdat ze nauw met uw persoonlijke levenssfeer verbonden zijn. Hierbij kan men denken aan gebeurtenissen, meningen en overtuigingen, gevoelens, relaties, medische informatie, seksuele geaardheid, communicatie, locatiegegevens en (online) gedrag.

Omdat deze informatie zo persoonlijk is, is het in principe niet de bedoeling dat iedereen dit zomaar te weten komt of kan gebruiken zonder uw instemming of zonder een wettelijke basis. In België is het recht op eerbiediging van het privéleven grondwettelijk verankerd in artikel 22 van de Grondwet (Privacy – art. 22). Daarnaast wordt privacy ook beschermd door onder meer artikel 8 EVRM en het EU-Handvest (artikelen 7 en 8).

Dit is een ruim recht. Enerzijds zorgt dit ervoor dat u zich kan verzetten tegen elke vorm van ongerechtvaardigde inmenging in uw privéleven door andere personen.

Deze inmenging kan de vorm aannemen van bespieding, ongevraagd fotograferen of filmen in de privésfeer, stalking/belaging, het onderscheppen van communicatie, ongeoorloofde toegang tot accounts (hacking), het publiceren van intieme beelden zonder toestemming, doxxing (het verspreiden van adres- en contactgegevens), enz.

Anderzijds kan u zich er ook tegen verzetten dat bepaalde aspecten uit uw privéleven zomaar openbaar worden gemaakt, bijvoorbeeld in de pers, op radio of televisie, of via sociale media en online platformen. Dit laatste houdt ook in dat wanneer u bepaalde afspraken maakt met betrekking tot het gebruik van bepaalde informatie (bijvoorbeeld in een overeenkomst, een regeling na een conflict, of via een duidelijke toestemming), de andere partij die afspraken moet respecteren en de informatie niet mag gebruiken voor andere doeleinden.

Bescherming van uw recht op privacy.

Er is geen één enkele algemene “privacywet” die alle situaties dekt. Er bestaan wel verschillende regels die het recht op bescherming van het privéleven beschermen of reguleren, afhankelijk van de context.

Een belangrijk en nog steeds zeer actueel voorbeeld met grote impact is de GDPR/AVG (Algemene Verordening Gegevensbescherming), die sinds 25 mei 2018 van toepassing is. Deze Europese verordening bepaalt wanneer persoonsgegevens mogen worden verwerkt en geeft u als betrokkene meer transparantie en controle. Zo heeft u in veel gevallen rechten zoals inzage, verbetering, wissing (het “recht om vergeten te worden”), beperking van verwerking en bezwaar. Organisaties (van grote bedrijven tot kleinere verenigingen) moeten bovendien passende technische en organisatorische maatregelen nemen om persoonsgegevens te beveiligen.

In België is er daarnaast de Wet van 30 juli 2018 betreffende de bescherming van natuurlijke personen met betrekking tot de verwerking van persoonsgegevens (de “Gegevensbeschermingswet”), die de GDPR/AVG in België verder aanvult.

Om uw privacyrecht te kunnen beschermen bestaan er verschillende sancties en procedures, afhankelijk van wat er precies is gebeurd. Een veelvoorkomende piste is een vergoeding voor materiële en/of morele schade. In de praktijk moet u dan doorgaans aantonen dat er een fout/inbreuk is, dat u schade lijdt, en dat er een oorzakelijk verband is.

De rechter kan echter ook maatregelen “op maat” opleggen, bijvoorbeeld het verbod om de informatie verder te verspreiden, een bevel om publicaties/beelden te verwijderen of te de-indexeren, of andere maatregelen die de schade beperken.

Bij inbreuken op de verwerking van persoonsgegevens kan daarnaast ook een administratieve weg spelen: u kan een klacht indienen bij de Gegevensbeschermingsautoriteit (GBA) (Klacht indienen bij de GBA). In bepaalde gevallen kan een privacy-inbreuk ook strafrechtelijke gevolgen hebben (bijvoorbeeld bij belaging, hacking of het afluisteren/onderscheppen van communicatie; de bescherming van privécommunicatie is o.a. strafrechtelijk verankerd).

Grenzen aan het recht op privacy.

Toch is het niet zo dat van zodra uw privéleven niet meer wordt geëerbiedigd, u steeds automatisch en volledig recht heeft op bescherming. Er kunnen ook andere belangen op het spel staan die in aanmerking moeten worden genomen. Dit zal van situatie tot situatie afhangen en vaak een belangenafweging vereisen. Te denken valt aan de vrijheid van meningsuiting en persvrijheid, of het voorkomen, onderzoeken en opsporen van misdrijven.

Ook de wet zelf laat in bepaalde situaties een inbreuk op uw privacy toe, bijvoorbeeld bij een huiszoeking of in het kader van gerechtelijke onderzoeken. Ook personen die recht hebben op socialezekerheidsuitkeringen of op maatschappelijke dienstverlening kunnen bepaalde onderzoeken moeten dulden, mits naleving van de wettelijke voorwaarden (zoals proportionaliteit, noodzakelijkheid en doelbinding).

Bovendien moet men ook rekening houden met uw rol in de maatschappij en uw hoedanigheid. Politici, artiesten, TV-persoonlijkheden, leden van de Koninklijke familie, enz. moeten doorgaans meer publieke aandacht dulden. Toch wil dit niet zeggen dat hun hele privéleven “voor het rapen ligt”. In de praktijk zal steeds worden gekeken naar de relevantie voor het publieke debat en of de publicatie proportioneel is. Informatie zonder duidelijk maatschappelijk belang (bijvoorbeeld puur sensationele details) zal doorgaans minder makkelijk te verantwoorden zijn.

Door het recht op informatie van de publieke opinie in een democratische samenleving, zullen personen die een hoge maatschappelijke functie bekleden zich niet steeds kunnen verzetten tegen de bekendmaking van persoonlijke informatie indien dit een weerslag heeft op hun publieke functie. Ook indien u geen bekende persoon bent, is uw recht op privacy niet onbegrensd.

Wanneer uw vrije tijdsbezigheden een noodzakelijke weerslag hebben op uw beroepsactiviteit, aanvaardt men soms dat dit een rol kan spelen in de arbeidsrelatie (bijvoorbeeld bij vertrouwen, veiligheid of reputatie). Of bepaalde informatie relevant is, zal dan ook beoordeeld moeten worden rekening houdende met de aard van uw beroep, de uitoefeningsvoorwaarden en het toepasselijke juridische kader (onder meer arbeidsrecht, privacyrecht en eventueel tuchtrecht).