Veiligheidscoördinator op uw werf: wanneer moet u er een aanstellen?

Een veiligheidscoördinator is verplicht zodra minstens twee aannemers op uw bouwplaats werken, ook als ze na elkaar komen. Laat u uw woning bouwen of verbouwen door verschillende vaklui? Dan moet de veiligheid op de werf dus vaak al geregeld zijn vóór de eerste schop in de grond gaat.

Welke regels gelden er?

De basis staat in twee teksten:

• de wet van 4 augustus 1996 betreffende het welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk, kortweg de Welzijnswet;
• het koninklijk besluit van 25 januari 2001 betreffende de tijdelijke of mobiele bouwplaatsen (hierna: het KB).

Dat KB is een uitzondering. De meeste uitvoeringsbesluiten over welzijn op het werk zitten vandaag in de Codex over het welzijn op het werk. Dit KB niet: het bleef bewust een aparte tekst. Het is ook geen verouderde regeling. Het KB van 7 april 2023 voegde er nog een verplichte basisveiligheidsopleiding aan toe voor werknemers op tijdelijke of mobiele bouwplaatsen.

Wanneer moet u een veiligheidscoördinator aanstellen?

De regels gelden voor de werken die het KB opsomt in artikel 2, §1. Die lijst is ruim. Ze omvat onder meer graafwerken, grondwerken, funderingswerken, wegenwerken, bouwwerken, verbouwingen, renovaties, herstellingen, sloopwerken, onderhouds-, schilder- en reinigingswerken en afwerkingswerken.

Voeren minstens twee aannemers zulke werken uit op dezelfde bouwplaats, dan is coördinatie verplicht. Het maakt niet uit of ze er tegelijk aan de slag zijn of na elkaar. Denk aan een renovatie waarbij eerst de dakwerker komt en later de elektricien en de stukadoor.

Twee soorten coördinatoren

De wet onderscheidt twee fasen, met telkens een eigen coördinator:

• de coördinator-ontwerp werkt tijdens de ontwerpfase. Hij denkt mee over de veiligheid nog voor de plannen definitief zijn;
• de coördinator-verwezenlijking volgt de uitvoering van de werken op de bouwplaats op.

Beide functies mogen door dezelfde persoon worden uitgeoefend, op voorwaarde dat hij aan de vereisten voor beide rollen voldoet. Zie Veiligheidscoördinator worden: aan welke voorwaarden moet u voldoen?

De werken mogen niet zomaar starten zonder dat de vereiste coördinatie geregeld is. Wacht dus niet tot de eerste aannemer voor de deur staat.

Wie stelt de coördinator aan?

Dat hangt af van de totale oppervlakte van het bouwwerk:

• kleiner dan 500 m²: de bouwdirectie belast met het ontwerp, in de praktijk vaak de architect, stelt de coördinator-ontwerp aan. De coördinator-verwezenlijking wordt aangesteld door de bouwdirectie belast met de controle op de uitvoering, of bij gebrek daaraan door de bouwdirectie belast met de uitvoering. Een opdrachtgever die zelf werkgever is, mag de aanstelling ook zelf doen;
• 500 m² of meer: de opdrachtgever stelt beide coördinatoren aan.

Wie de opdrachtgever of bouwheer precies is, leest u in Wat is een bouwheer of opdrachtgever?

Een schriftelijke overeenkomst

Voor bouwplaatsen van 500 m² of meer schrijft het KB uitdrukkelijk voor dat de aanstelling van de coördinator-ontwerp en van de coördinator-verwezenlijking gebeurt via een schriftelijke overeenkomst (art. 9 en 20 KB). Ook bij kleinere werven is een schriftelijk contract sterk aan te raden. Zo staat zwart op wit wat de coördinator doet, tegen welke prijs en tot wanneer.

Wat de coördinator concreet moet doen, leest u in Wat doet een veiligheidscoördinator? Een van zijn belangrijkste documenten is het veiligheids- en gezondheidsplan (VGP).

Kort samengevat: vraag en antwoord

Wanneer is een veiligheidscoördinator verplicht? Zodra minstens twee aannemers op dezelfde tijdelijke of mobiele bouwplaats werken uitvoeren, gelijktijdig of na elkaar.

Wie stelt de veiligheidscoördinator aan? Bij een bouwwerk van 500 m² of meer de opdrachtgever. Bij kleinere bouwwerken in de regel de bouwdirectie, zoals de architect.

Veelgestelde vragen

Mag dezelfde persoon coördinator-ontwerp en coördinator-verwezenlijking zijn?
Ja. Beide functies mogen door dezelfde persoon worden uitgeoefend, als hij aan de vereisten voor beide rollen voldoet.

Ik werk met één aannemer. Heb ik een veiligheidscoördinator nodig?
In principe niet, zolang er echt maar één aannemer werken uitvoert. Komt er later een tweede aannemer bij, bijvoorbeeld een onderaannemer of een andere vakman, dan kan de verplichting alsnog ontstaan.

Moet de aanstelling schriftelijk gebeuren?
Voor bouwplaatsen van 500 m² of meer wel, via een schriftelijke overeenkomst (art. 9 en 20 KB). Bij kleinere werven is een schriftelijk contract sterk aan te raden.

Is het KB van 2001 nog actueel?
Ja. Het staat los van de Codex over het welzijn op het werk en werd in 2023 nog aangevuld met een verplichte basisveiligheidsopleiding voor werknemers op bouwplaatsen.