Een lening die pas na vijf jaar moet worden terugbetaald, een borgstelling die drie jaar geldt: veel verbintenissen zijn gekoppeld aan een tijdsbepaling. Wat betekent dat precies voor de opeisbaarheid van uw rechten, en wanneer kan een schuldenaar dat voordeel verliezen?
Wat is een verbintenis onder tijdsbepaling?
Artikel 5.149 van het Burgerlijk Wetboek omschrijft het zo: "Een verbintenis is met tijdsbepaling wanneer de opeisbaarheid of het tenietgaan ervan wordt uitgesteld totdat een toekomstige en zekere gebeurtenis zich voordoet, ook al is de datum ervan onzeker." Dat "zeker" is het cruciale verschil met een voorwaarde, waarbij het net gaat om een onzekere gebeurtenis: bij een tijdsbepaling staat vast dát de gebeurtenis zich zal voordoen (bijvoorbeeld een overlijden, of het verstrijken van een datum), ook al is het exacte tijdstip soms nog onzeker.
Men onderscheidt twee vormen: de opschortende tijdsbepaling (de opeisbaarheid wordt uitgesteld, bijvoorbeeld een verkoop die pas vanaf een bepaalde datum uitgevoerd moet worden) en de uitdovende of ontbindende tijdsbepaling (het tenietgaan van de verbintenis wordt uitgesteld, bijvoorbeeld een borgstelling die na drie jaar afloopt). Daarnaast spreekt men van een vaste tijdsbepaling (een specifieke datum) tegenover een onvaste tijdsbepaling (zoals een overlijden, waarvan het tijdstip niet vaststaat, maar het gebeuren zelf wel zeker is).
Wat zijn de gevolgen van een opschortende tijdsbepaling?
Artikel 5.154 BW regelt dit in één, kernachtige bepaling: "Hetgeen slechts onder opschortende tijdsbepaling verschuldigd is, kan niet worden opgeëist vóór het verstrijken ervan. Hetgeen betaald is vóór het verstrijken van de opschortende tijdsbepaling hoeft evenwel niet te worden teruggegeven. De schuldeiser kan, vóór het verstrijken van de opschortende tijdsbepaling, elke handeling verrichten tot behoud van zijn rechten."
Dit betekent concreet: het recht van de schuldeiser bestaat al vanaf het sluiten van de overeenkomst, maar is nog niet opeisbaar. Betaalt de schuldenaar toch al vroegtijdig, dan gaat het niet om een onverschuldigde betaling die hij kan terugvorderen. De schuldeiser kan intussen wel al bewarende maatregelen nemen om zijn rechten veilig te stellen. Een rechtstreeks gevolg hiervan is bovendien dat een schuld onder opschortende tijdsbepaling, zolang de termijn loopt, niet gecompenseerd (verrekend) kan worden met een opeisbare tegenschuld: artikel 5.255 BW vereist voor wettelijke schuldvergelijking immers dat beide schulden zeker, effen (liquide) én opeisbaar zijn.
Ook de verjaring speelt hier een rol: op basis van artikel 2257 van het oud Burgerlijk Wetboek (de verjaring staat nog in het oud Burgerlijk Wetboek) begint de verjaringstermijn van een vordering onder opschortende tijdsbepaling pas te lopen vanaf de vervaldag van de termijn, niet vanaf het ontstaan van de verbintenis zelf.
Wanneer verliest de schuldenaar het voordeel van de termijn?
Artikel 5.155 BW somt op wanneer de schuldenaar zich niet langer op het voordeel van de opschortende tijdsbepaling kan beroepen:
- wanneer hij failliet is gegaan;
- wanneer hij, door zijn eigen fout, de aan de schuldeiser beloofde zekerheid niet verstrekt;
- wanneer hij, door zijn eigen fout, de zekerheden die de verbintenis waarborgen, vermindert; of
- in de overige gevallen die de wet bepaalt.
In elk van deze gevallen wordt de schuld dus onmiddellijk opeisbaar, zonder dat de oorspronkelijke termijn nog moet worden afgewacht. Dat verval treedt van rechtswege in, maar kan niet worden tegengeworpen aan de medeschuldenaars en de borg, zelfs niet bij hoofdelijkheid.
Kan de rechter zelf uitstel van betaling toekennen?
Ja. Volgens artikel 5.201 BW kan de rechter, niettegenstaande elk andersluidend beding, een gematigd uitstel van betaling verlenen: de respijttermijn. Hij houdt daarbij rekening met de toestand van de partijen en met de termijnen die de schuldenaar al genoten heeft, en gebruikt die bevoegdheid met grote omzichtigheid. In de praktijk kijkt de rechter onder meer naar de goede trouw en de financiële situatie van de schuldenaar.
Verwante artikels uit de cluster
De verbintenis onder tijdsbepaling wordt vaak in één adem genoemd met de voorwaardelijke verbintenis en de zijdelingse vordering. Ontdek meer over dat laatste in "Wat is de 'zijdelingse vordering'?".
Veelgestelde vragen over verbintenissen onder tijdsbepaling
Wat is het verschil tussen een tijdsbepaling en een voorwaarde?
Bij een tijdsbepaling staat vast dát de toekomstige gebeurtenis zich zal voordoen (bijvoorbeeld een overlijden of een vaste datum); bij een voorwaarde is de gebeurtenis zelf onzeker.
Moet ik een bedrag terugbetalen dat ik te vroeg ontving onder opschortende tijdsbepaling?
Nee. Een betaling vóór het verstrijken van een opschortende tijdsbepaling is geen onverschuldigde betaling en hoeft niet te worden teruggegeven (artikel 5.154 BW).
Wanneer moet mijn schuldenaar onmiddellijk betalen, ondanks een lopende termijn?
Wanneer hij failliet gaat, of door eigen fout een beloofde zekerheid niet verstrekt of de zekerheden vermindert die de verbintenis waarborgen (artikel 5.155 BW).
Kan de rechter mij extra tijd geven om te betalen?
Ja. Op basis van artikel 5.201 van het Burgerlijk Wetboek kan de rechter een gematigd uitstel van betaling toekennen, rekening houdend met de toestand van beide partijen.