Onverschuldigde betaling: u stort per vergissing geld op de verkeerde rekening, of u betaalt een factuur die u al betaald had. Kunt u dat geld terugvragen? In principe wel. De wet verplicht wie onverschuldigd geld ontving, om het terug te geven.
Wat is onverschuldigde betaling?
Onverschuldigde betaling is een oneigenlijk contract. Dat is de nieuwe, officiële term voor wat vroeger een "quasi-contract" heette: een verbintenis die uit de wet ontstaat, zonder dat er een overeenkomst is. Boek 5 van het Burgerlijk Wetboek, van kracht sinds 1 januari 2023, kent drie oneigenlijke contracten:
- de zaakwaarneming;
- de onverschuldigde betaling;
- de ongerechtvaardigde verrijking.
Zie Wat is 'zaakwaarneming'? en Wat is de ongerechtvaardigde verrijking?
Wanneer is een betaling onverschuldigd?
Artikel 5.133 BW (vroeger artikel 1235, eerste lid oud BW) noemt drie gevallen. Een betaling is onverschuldigd als ze gebeurde:
- zonder schuld: er was gewoon niets verschuldigd;
- door de schuldenaar aan iemand die geen schuldeiser was: u betaalde de verkeerde persoon;
- door iemand anders dan de schuldenaar aan de schuldeiser: u betaalde de schuld van een ander, voor zover dat per vergissing of onder dwang gebeurde.
Twee elementen moeten dus samen aanwezig zijn. Er moet een betaling zijn, dus de uitvoering van een verbintenis. En die betaling moet niet verschuldigd zijn. U moet als betaler aantonen dat er geen geldige schuld bestond die de betaling rechtvaardigde.
Wat moet de ontvanger teruggeven?
Artikel 5.134 BW (vroeger artikel 1376 oud BW) bepaalt: wie een onverschuldigde betaling ontving, moet ze teruggeven. Dat gebeurt volgens de algemene restitutieregels van artikel 5.115 tot 5.122 BW.
Een voorbeeld: u stort per ongeluk € 1.250,00 naar een verkeerd rekeningnummer. De houder van die rekening moet dat bedrag aan u terugstorten.
Goede of kwade trouw: waarom het uitmaakt
De restitutieregels maken een onderscheid tussen een ontvanger te goeder trouw en een ontvanger te kwader trouw.
- Een ontvanger blijft te goeder trouw zolang hij niet echt weet dat hij geen recht had op de betaling, en zolang hij niet in gebreke is gesteld (artikel 5.117 BW).
- Interest aan de wettelijke interestvoet, vruchten en opbrengsten zijn pas verschuldigd vanaf het ogenblik dat de ontvanger niet langer te goeder trouw is (artikel 5.122 BW).
Concreet betekent dat:
- een ontvanger te kwader trouw, die wist dat hij geen recht had op de betaling, betaalt het bedrag terug met de wettelijke interest vanaf het ogenblik dat hij niet langer te goeder trouw was, in de regel vanaf de ontvangst;
- een ontvanger te goeder trouw is in de regel pas interest verschuldigd vanaf de ingebrekestelling.
Werd er niet in geld betaald, maar met een zaak? Dan geeft de ontvanger die zaak terug. Wie te kwader trouw was, moet ook de vruchten en opbrengsten teruggeven en draagt in principe ook het risico als de zaak verloren gaat. Een ontvanger te goeder trouw is daarbij beter beschermd.
Een tijdige ingebrekestelling is dus belangrijk. Ze bepaalt mee vanaf wanneer u interest kunt vorderen.
Kort samengevat: vraag en antwoord
Kan ik een onverschuldigde betaling terugvorderen? Ja. Wie een onverschuldigde betaling ontving, moet ze teruggeven (artikel 5.133 en 5.134 BW), volgens de restitutieregels van artikel 5.115 tot 5.122 BW.
Maakt het uit of de ontvanger te goeder of te kwader trouw was? Ja. Een ontvanger te kwader trouw is interest verschuldigd zodra hij niet langer te goeder trouw is, in de regel vanaf de ontvangst. Een ontvanger te goeder trouw is in de regel pas interest verschuldigd vanaf de ingebrekestelling.
Veelgestelde vragen
Moet ik bewijzen dat ik niets verschuldigd was?
Ja. U moet aantonen dat er geen geldige schuld bestond die de betaling rechtvaardigde.
Wat als ik per ongeluk naar de verkeerde rekening stortte?
De ontvanger moet het bedrag terugstorten. Stuur hem bij voorkeur snel een ingebrekestelling, zodat ook de interest begint te lopen.
Wat als de betaling in natura gebeurde?
Dan geeft de ontvanger de zaak terug. Was hij te kwader trouw, dan moet hij ook de vruchten en opbrengsten teruggeven.
Is onverschuldigde betaling hetzelfde als ongerechtvaardigde verrijking?
Nee. Het zijn twee afzonderlijke oneigenlijke contracten, die Boek 5 BW elk apart regelt.