U voedde jarenlang mee het kind van uw partner op, maar na de breuk mag u het niet meer zien. Of u bent de peter, de tante of een vroegere pleegouder. Heeft u dan recht op contact met het kind? Soms wel: de wet laat dat toe voor wie een bijzondere affectieve band met het kind kan aantonen.
Wat betekent ‘virtueel omgangsgerechtigd’?
De term virtueel omgangsgerechtigd staat niet in de wet. In de rechtsleer wordt hij gebruikt om twee groepen te onderscheiden:
- de principieel omgangsgerechtigden: wie van rechtswege recht heeft op persoonlijk contact met het kind, zoals de ouders, de grootouders en de broers en zussen. Zie Wat zijn principieel omgangsgerechtigden?
- de virtueel omgangsgerechtigden: alle anderen, die het recht op contact kunnen krijgen, maar het eerst moeten verdienen door een bijzondere band met het kind aan te tonen.
De wet zelf spreekt niet van omgangsrecht, maar van het recht persoonlijk contact te onderhouden. Meer over dat recht in Wat verstaat men onder omgangsrecht?
De wettelijke basis: art. 375bis
Art. 375bis oud Burgerlijk Wetboek bepaalt:
- de grootouders hebben het recht persoonlijk contact met het kind te onderhouden;
- alle broers en zussen hebben op elke leeftijd het recht persoonlijk contact met elkaar te onderhouden;
- datzelfde recht kan worden toegekend aan ieder ander persoon die aantoont dat hij met het kind een bijzondere affectieve band heeft.
Twee bijzondere regels helpen daarbij:
- wie het kind minstens één jaar ononderbroken als pleegouder opving, wordt vermoed een bijzondere affectieve band te hebben (art. 387quaterdecies);
- kinderen die samen in eenzelfde gezin worden opgevoed en een bijzondere affectieve band hebben, zoals stiefbroers en stiefzussen, worden gelijkgesteld met broers en zussen (art. 387sexiesdecies).
Wie kan het vragen?
Denk bijvoorbeeld aan:
- een stiefouder of de ex-partner van een ouder die het kind mee opvoedde;
- een tante, oom, peter of meter met wie het kind een hechte band heeft;
- een biologische ouder zonder juridische afstammingsband.
Telkens moet de band concreet worden aangetoond: hoe lang, hoe intens en hoe het kind die ervaart. Bewijsstukken zoals foto's, berichten, getuigenissen of een verklaring van de school kunnen helpen.
Hoe verloopt de procedure?
- Zonder akkoord tussen de betrokkenen beslist de familierechtbank, op verzoek van de partijen of van de procureur des Konings (art. 375bis, tweede lid oud BW).
- Zaken over persoonlijk contact met minderjarigen worden als spoedeisend behandeld. De inleidende zitting volgt in principe binnen vijftien dagen na de neerlegging van het verzoekschrift.
- De rechter polst naar een minnelijke oplossing en kan bemiddeling voorstellen. Het kind kan worden gehoord.
- De rechtbank beslist altijd in het belang van het kind, en bepaalt ook de omvang van het contact: een middag per maand is iets anders dan een weekend om de twee weken.
Een virtueel omgangsgerechtigde moet dus meer bewijzen dan een grootouder. Een grootouder of broer of zus kan het contact alleen geweigerd zien als het ingaat tegen het belang van het kind. Hoe de rechter het contact vorm geeft, leest u in Hoe bepaalt men het omgangsrecht?
Kort samengevat: vraag en antwoord
Wat zijn virtueel omgangsgerechtigden? Personen die niet van rechtswege recht hebben op contact met een kind, maar dat recht kunnen krijgen als ze een bijzondere affectieve band met het kind aantonen (art. 375bis oud BW). De term zelf komt uit de rechtsleer, niet uit de wet.
Kan een stiefouder contact met het kind vragen na een scheiding? Ja, als hij een bijzondere affectieve band met het kind aantoont. De familierechtbank beslist in het belang van het kind.
Veelgestelde vragen
Hebben grootouders altijd recht op contact?
Ze hebben dat recht van rechtswege. De familierechtbank weigert het alleen als het contact ingaat tegen het belang van het kind.
Wat is een bijzondere affectieve band?
Een hechte, reële band met het kind, die de verzoeker concreet moet aantonen, bijvoorbeeld omdat hij het kind jarenlang mee opvoedde.
Heeft een pleegouder recht op contact?
Wie het kind minstens één jaar ononderbroken opving, wordt vermoed een bijzondere affectieve band te hebben (art. 387quaterdecies oud BW).
Bij welke rechtbank moet ik zijn?
Bij de familierechtbank. De zaak wordt als spoedeisend behandeld.
De bestanddelen van het ouderlijk gezag
Ouderlijke plicht tot onderhoud van de kinderen