Een contract waarbij de ene partij duidelijk meer krijgt dan de andere: mag dat zomaar? In de meeste gevallen wel — het Belgisch recht beschermt in principe niet tegen een louter onevenwicht tussen prestaties. Toch bestaan belangrijke uitzonderingen.
Het uitgangspunt: onevenwicht is geen nietigheidsgrond
Benadeling bestaat wanneer er, bij een contract onder bezwarende titel, een aanzienlijk onevenwicht is tussen de wederzijds bedongen prestaties. Het nieuwe Burgerlijk Wetboek stelt dit principe voorop: een dergelijk onevenwicht vormt op zich geen nietigheidsgrond, "tenzij de wet anders bepaalt" (artikel 5.38 NBW).
De uitzonderingen: wanneer is benadeling wél een nietigheidsgrond?
- Verkoop van onroerend goed: bij een benadeling van meer dan 7/12 kan de verkoper de nietigverklaring vragen. Deze regel blijft, in afwachting van de volledige inwerkingtreding van het toekomstige Boek 7 "Bijzondere contracten", vandaag nog gebaseerd op het oud Burgerlijk Wetboek (artikel 1674 e.v.).
- Verdelingen: bij een benadeling van meer dan 1/4 kan de benadeelde mede-erfgenaam de verdeling laten vernietigen. Deze materie is intussen hercodificeerd in Boek 4 van het nieuwe Burgerlijk Wetboek ("Nalatenschappen, schenkingen en testamenten", van kracht sinds 1 juli 2022), onder de regels over verdeling en inbreng.
- Handelingen door minderjarigen: een niet-ontvoogde minderjarige kan elke overeenkomst laten vernietigen wegens benadeling; een ontvoogde minderjarige enkel voor handelingen die zijn bekwaamheidsgrenzen overschrijden — met uitzonderingen voor toevallige of onvoorziene gebeurtenissen en bepaalde huwelijksovereenkomsten met ouderlijke bijstand (artikel 5.43 NBW).
Let op: "societas leonina" is geen klassiek geval van benadeling
Een vennootschapsovereenkomst waarbij één vennoot alle winst naar zich toetrekt (de zogenaamde "societas leonina") wordt inderdaad als nietig beschouwd — maar dit is geen toepassing van het benadelingsleerstuk uit het verbintenissenrecht. Het gaat om een aparte, vennootschapsrechtelijke nietigheidsgrond: de winst- en verliesdeling tussen vennoten is een essentieel bestanddeel van elke vennootschapsovereenkomst (Wetboek van vennootschappen en verenigingen), en het ontbreken ervan tast de vennootschapsovereenkomst zelf aan — los van enige gekwantificeerde onevenwichtsdrempel.
Verwante figuren
Naast benadeling bestaan twee verwante, maar afzonderlijke rechtsfiguren: misbruik van omstandigheden (artikel 5.37 NBW) beschermt tegen een kennelijk onevenwicht dat ontstaat door misbruik van de zwakke positie van de wederpartij, en geeft recht op aanpassing of relatieve nietigheid. Onrechtmatige bedingen (artikel 5.52 NBW) is een modern, apart concept dat niet-onderhandelde bedingen met een kennelijk onevenwicht treft — vooral relevant in B2B-relaties — en leidt niet tot nietigheid maar tot het "voor niet-geschreven houden" van het beding.
Wanted Law beoordeelt graag of uw overeenkomst een aanvechtbaar onevenwicht bevat.
Veelgestelde vragen
Kan ik een overeenkomst laten vernietigen omdat ik te weinig kreeg?
Enkel in de wettelijk bepaalde gevallen — bijvoorbeeld bij verkoop van onroerend goed (meer dan 7/12 benadeling), verdelingen (meer dan 1/4), of handelingen door minderjarigen.
Is "societas leonina" een vorm van benadeling?
Niet strikt: dit is een aparte, vennootschapsrechtelijke nietigheidsgrond, gebaseerd op het ontbreken van een essentieel bestanddeel van de vennootschapsovereenkomst.
Wat is het verschil tussen benadeling en misbruik van omstandigheden?
Benadeling is een objectief, gekwantificeerd onevenwicht in de wettelijk bepaalde gevallen; misbruik van omstandigheden vereist bovendien dat de andere partij misbruik maakte van uw zwakke positie.
Verwante artikels uit de cluster