Een exoneratiebeding beperkt of sluit uw aansprakelijkheid uit als u een contract niet (goed) uitvoert. Het wordt ook een bevrijdingsbeding genoemd. Zulke bedingen staan in heel wat algemene voorwaarden. Ze zijn in principe geldig, maar de wet trekt duidelijke grenzen.
Wat is een exoneratiebeding?
Komt u een contractuele verplichting niet na, dan kan uw medecontractant u aansprakelijk stellen en schadevergoeding vragen. De meeste regels over aansprakelijkheid zijn echter aanvullend recht. Dat betekent dat partijen er in hun contract van mogen afwijken.
Een exoneratiebeding doet precies dat. Het beperkt uw aansprakelijkheid, bijvoorbeeld tot een maximumbedrag, of het sluit ze voor bepaalde fouten helemaal uit. Zonder het beding zou u wel aansprakelijk zijn.
Wat zegt de wet?
Lange tijd stond het exoneratiebeding nergens in de wet. Het was een leerstuk dat de rechtspraak en de rechtsleer hadden uitgewerkt. Sinds 1 januari 2023 is dat anders. Artikel 5.89 BW in Boek 5 van het Burgerlijk Wetboek regelt het bevrijdingsbeding nu uitdrukkelijk, in één artikel.
Dat artikel geldt zowel voor uw contractuele als voor uw buitencontractuele aansprakelijkheid. Tenzij de wet anders bepaalt, mogen partijen een beding afspreken dat de schuldenaar volledig of gedeeltelijk van zijn aansprakelijkheid bevrijdt.
Wanneer is het beding geldig?
Het uitgangspunt is dat een exoneratiebeding geldig is. Wel moet uw medecontractant het beding kennen, of het redelijkerwijze kunnen kennen, en het aanvaarden. Die aanvaarding kan uitdrukkelijk of stilzwijgend gebeuren.
Is het beding onduidelijk? Dan legt de rechter het restrictief uit, in het nadeel van wie het beding voorstelde. Wie zijn aansprakelijkheid wil beperken, formuleert dus best helder en precies.
Waar ligt de grens?
Niet alles kan uitgesloten worden. Artikel 5.89, §1 BW verbiedt een aantal bedingen. Zulke bedingen worden voor niet geschreven gehouden: ze gelden niet, maar de rest van het contract blijft bestaan.
- Opzet: u kunt zich niet bevrijden van aansprakelijkheid voor uw eigen opzettelijke fout, en ook niet voor de opzettelijke fout van een persoon voor wie u moet instaan, zoals een werknemer of onderaannemer. Dat laatste is nieuw: vroeger was exoneratie voor opzet van hulppersonen wel mogelijk. Zie De contractuele aansprakelijkheid voor de uitvoeringsagent of hulppersoon.
- Leven en lichamelijke integriteit: u kunt uw aansprakelijkheid niet uitsluiten voor een fout die het leven of de fysieke integriteit van een persoon aantast. Ook dat verbod geldt voor uw eigen fout en voor die van uw hulppersonen.
- Uitholling van het contract: een beding dat het contract uitholt, en zo elke betekenis aan uw verbintenis ontneemt, wordt eveneens voor niet geschreven gehouden. Vroeger heette dat de "kernbedingenleer". Die regel staat nu letterlijk in de wet.
Voor een zware fout ligt het anders. U mag zich daarvoor wel exonereren, maar zo'n bevrijding wordt niet vermoed. Het beding moet dat dus duidelijk zeggen.
Strengere regels tegenover consumenten
Sluit u een contract met een consument? Dan gelden bovendien de regels over onrechtmatige bedingen in het Wetboek van Economisch Recht (WER). Artikel VI.83 WER verbiedt onder meer:
- bedingen die de onderneming ontslaan van haar aansprakelijkheid voor opzet of grove schuld, van haarzelf of van haar aangestelden of lasthebbers, of voor het niet-uitvoeren van een van de voornaamste prestaties van het contract (art. VI.83, 13° WER);
- bedingen die de wettelijke aansprakelijkheid van de onderneming uitsluiten of beperken bij overlijden of lichamelijk letsel van de consument (art. VI.83, 25° WER).
Tegenover consumenten is exoneratie voor grove schuld dus verboden, terwijl dat tussen ondernemingen wel kan. Zie Wat zijn onrechtmatige bedingen in een B2C context?
Wilt u weten welke schadevergoeding u zonder exoneratiebeding verschuldigd bent? Lees dan Wat is uitvoering bij equivalent (vervangende schadevergoeding)?
Kort samengevat: vraag en antwoord
Mag ik mijn aansprakelijkheid in een contract volledig uitsluiten? Niet volledig. Exoneratie voor opzet, voor fouten die het leven of de fysieke integriteit aantasten, en bedingen die het contract uithollen, zijn verboden (art. 5.89 BW).
Mag ik mij exonereren voor een zware fout? Tussen ondernemingen wel, als het beding dat duidelijk zegt. Tegenover consumenten niet: daar verbiedt artikel VI.83, 13° WER exoneratie voor grove schuld.
Veelgestelde vragen
Geldt het verbod op exoneratie voor opzet ook voor mijn werknemers?
Ja. Sinds Boek 5 BW kunt u zich ook niet meer bevrijden van aansprakelijkheid voor de opzettelijke fout van een persoon voor wie u moet instaan.
Wat gebeurt er met een beding dat mijn hele verplichting uitholt?
Het wordt voor niet geschreven gehouden. Het beding geldt dus niet, maar de rest van het contract blijft wel bestaan.
Moet de andere partij het exoneratiebeding uitdrukkelijk aanvaarden?
Nee. Aanvaarding kan ook stilzwijgend, zolang de andere partij het beding kende of redelijkerwijze kon kennen.
Zijn exoneratiebedingen in algemene voorwaarden geldig?
In principe wel, als ze tegenwerpelijk zijn en binnen de grenzen van artikel 5.89 BW blijven. Tegenover consumenten gelden bovendien de strengere regels van het WER.
Exoneratiebedingen in het consumentenrecht.
In de materie van het consumentenrecht zijn bevrijdingsbedingen strict gereglementeerd. U leest de details in deze afzonderlijke bijdrage.