Een uitdrukkelijk ontbindend beding laat u toe een contract te beëindigen zonder eerst naar de rechter te stappen. Komt uw medecontractant zijn verplichtingen niet na? Dan hoeft u niet altijd een lange en dure procedure te voeren. Een goed opgesteld beding in uw contract kan u veel tijd besparen.
Wat is een uitdrukkelijk ontbindend beding?
Het is een clausule in een overeenkomst waarin de partijen vooraf afspreken dat het contract ontbonden kan worden als een van hen een welbepaalde verplichting niet nakomt. U hoeft daarvoor niet eerst de toestemming van een rechter te vragen.
Zonder zo'n beding is de regel anders. Dan vraagt u de ontbinding in principe aan de rechter. Dat heet de gerechtelijke ontbinding. De rechter beoordeelt dan of de tekortkoming ernstig genoeg is. Hij kan ook beslissen om de schuldenaar nog een termijn te geven om alsnog na te komen.
Wat zegt de wet?
Sinds 1 januari 2023 staat het verbintenissenrecht in Boek 5 van het Burgerlijk Wetboek. Het ontbindend beding is daar uitdrukkelijk geregeld in artikel 5.92 BW. Dat artikel bepaalt dat het beding de schuldeiser het recht geeft om het contract te ontbinden zonder voorafgaande rechterlijke tussenkomst.
Het beding past in een breder kader:
- artikel 5.90 BW: een wederkerig contract kan ontbonden worden als de niet-nakoming voldoende ernstig is. Dat kan via de rechter, via een ontbindend beding of via een eenzijdige kennisgeving;
- artikel 5.91 BW: de gerechtelijke ontbinding;
- artikel 5.93 BW: de ontbinding bij kennisgeving, ook zonder beding, maar dan op eigen risico;
- artikel 5.94 BW: de controle achteraf door de rechter.
Hoe roept u het beding in?
U zet het beding in werking met een schriftelijke kennisgeving aan uw medecontractant. Daarin vermeldt u concreet welke tekortkomingen u hem verwijt. In de regel stuurt u vooraf een ingebrekestelling: een formele aanmaning om alsnog na te komen. Zie De ingebrekestelling.
U hoeft dus niet te wachten op een vonnis. U verklaart zelf de ontbinding. Uw medecontractant kan wel achteraf naar de rechter stappen. Volgens artikel 5.94 BW is uw kennisgeving onwerkzaam als niet aan de voorwaarden voor ontbinding is voldaan, of als de ontbinding abusief is, met andere woorden een misbruik van uw recht. De rechter toetst dus achteraf, maar alleen op die punten.
Kunt u nog voor iets anders kiezen?
Ja. Het beding verplicht u niet om het contract te ontbinden. U kunt ook voor een ander rechtsmiddel kiezen, zoals de gedwongen uitvoering van het contract. U kiest wat in uw situatie het meest zinvol is. Wilt u weten hoe ontbinding zich verhoudt tot andere manieren waarop een contract eindigt? Lees dan De verbreking van de overeenkomst.
Let ook op het verschil met een ontbindende voorwaarde. Die laat het contract eindigen als een toekomstige, onzekere gebeurtenis zich voordoet, los van een fout van een partij. Zie Wat is een ontbindende voorwaarde in het verbintenissenrecht?
Geldt het beding in elk contract?
Niet altijd. Bij sommige contracten beperkt de wet de werking van het beding, om de schuldenaar te beschermen. Het belangrijkste voorbeeld is de huur van goederen. Artikel 1762bis van het oude Burgerlijk Wetboek bepaalt dat een uitdrukkelijk ontbindend beding in een huurcontract voor niet geschreven wordt gehouden. De verhuurder kan het huurcontract dus niet automatisch laten eindigen. Hij moet naar de rechter, die zelf beoordeelt of de tekortkoming ernstig genoeg is. Het contract kan dus nog steeds ontbonden worden, maar alleen onder toezicht van de rechter. De huurder krijgt zo in de praktijk vaak nog de kans om de tekortkoming recht te zetten vóór het vonnis.
Voor huur blijft het oude Burgerlijk Wetboek voorlopig van toepassing. Het nieuwe Boek 7 BW over de bijzondere contracten, waaronder huur, treedt pas in werking op 1 september 2027, en geldt dan voor nieuwe contracten. Of de regeling voor huurcontracten daarna verandert, kijkt u best na zodra het zover is.
Kort samengevat: vraag en antwoord
Heb ik een rechter nodig om een uitdrukkelijk ontbindend beding toe te passen? Nee. U roept het beding zelf in met een schriftelijke kennisgeving waarin u de tekortkomingen vermeldt (art. 5.92 BW). De rechter komt pas achteraf tussen als uw medecontractant dat vraagt.
Kan de andere partij zich verzetten tegen de ontbinding? Ja. Zij kan achteraf de rechter vragen de ontbinding te controleren. Is niet aan de voorwaarden voldaan of is de ontbinding abusief, dan is uw kennisgeving onwerkzaam (art. 5.94 BW).
Veelgestelde vragen
Moet ik eerst een ingebrekestelling versturen?
In de regel wel. U maant uw medecontractant eerst formeel aan om zijn verplichtingen na te komen, en pas daarna roept u het beding in.
Kan ik naast de ontbinding ook andere rechtsmiddelen gebruiken?
Ja. Het beding sluit andere rechtsmiddelen, zoals de gedwongen uitvoering, niet uit. U kiest zelf welke weg u volgt.
Wat gebeurt er als de rechter de ontbinding abusief vindt?
Dan is uw kennisgeving onwerkzaam (art. 5.94 BW). Het contract is dan niet ontbonden, en u loopt het risico zelf aansprakelijk te zijn als u het contract niet verder uitvoerde.
Mag ik een ontbindend beding opnemen in een huurcontract?
Bij huur van goederen wordt zo'n beding voor niet geschreven gehouden (art. 1762bis oud BW). De verhuurder moet de ontbinding dan aan de rechter vragen.