Jarenlang gold in het Belgisch recht de fictie dat elk wederkerig contract automatisch een "stilzwijgend ontbindend beding" bevatte. Sinds de hervorming van het verbintenissenrecht is dit begrip grotendeels overbodig geworden — al blijft de onderliggende logica nuttig om te begrijpen.
De oude fictie
Onder het vroegere recht (art. 1184 oud Burgerlijk Wetboek) werd elk wederkerig contract geacht stilzwijgend een ontbindende voorwaarde te bevatten voor het geval één partij haar verplichtingen niet nakwam. Wanprestatie leverde de schuldeiser dan de keuze op tussen drie rechtsmiddelen: uitvoering in natura, uitvoering bij equivalent, of ontbinding — met in de regel een voorafgaande tussenkomst van de rechter.
Waarom dit begrip is achterhaald
Het nieuw Burgerlijk Wetboek codificeert deze fictie niet langer als zodanig. In de plaats daarvan kent de wet een rechtstreeks wettelijk ontbindingsrecht toe, met drie gelijkwaardige routes naast elkaar (art. 5.90-5.93 NBW): de gerechtelijke weg, het uitdrukkelijk ontbindend beding, én — als belangrijkste nieuwigheid — de buitengerechtelijke ontbinding via een eenvoudige schriftelijke kennisgeving, zonder dat hiervoor een beding nodig is.
Rechterlijke tussenkomst is dus niet langer de regel, maar slechts één van drie gelijkwaardige opties. Het "stilzwijgend ontbindend beding" als afzonderlijke rechtsfiguur is daardoor grotendeels overbodig geworden: de wet zelf voorziet nu al in een algemeen ontbindingsrecht, ook zonder enig beding.
De voorwaarden blijven relevant
Ongeacht welke weg u kiest, gelden nog steeds gelijkaardige voorwaarden: het moet gaan om een wederkerig contract, de schuldenaar moet in beginsel eerst in gebreke gesteld worden (tenzij dit nutteloos is), en de tekortkoming moet voldoende ernstig zijn om de ontbinding te rechtvaardigen.
Voor de concrete werking van elke ontbindingsroute, en het risico van een onterechte kennisgeving, verwijzen we naar ons uitgebreide artikel over ontbinding.
Wanted Law legt u graag uit welke ontbindingsroute in uw situatie het meest aangewezen is.
Veelgestelde vragen
Bestaat het stilzwijgend ontbindend beding nog?
Als afzonderlijke rechtsfiguur is het grotendeels overbodig geworden, nu de wet zelf een algemeen ontbindingsrecht toekent, ook zonder enig beding.
Heb ik nog steeds een rechter nodig om te ontbinden?
Niet noodzakelijk: naast de gerechtelijke weg bestaat ook een buitengerechtelijke route via eenvoudige schriftelijke kennisgeving.
Moet ik mijn medecontractant altijd eerst in gebreke stellen?
In beginsel wel, tenzij dit gezien de omstandigheden nutteloos zou zijn.
Verwante artikels uit de cluster