U ondertekent een koopcontract voor uw zus die in het buitenland woont, een ouder tekent voor zijn kind, een bewindvoerder beheert de rekening van een beschermde persoon. Telkens gaat het om vertegenwoordiging: u handelt, maar een ander is gebonden. Dat werkt alleen als aan bepaalde voorwaarden is voldaan.
Wat is vertegenwoordiging?
Sinds 1 januari 2023 staat de vertegenwoordiging in art. 1.8 van het Burgerlijk Wetboek: er is sprake van vertegenwoordiging wanneer een persoon de bevoegdheid heeft om voor rekening van een ander een rechtshandeling met een derde te verrichten.
Twee vormen
- Onmiddellijke (volkomen) vertegenwoordiging: de vertegenwoordiger handelt in naam en voor rekening van de vertegenwoordigde. Tegenover de derde is de vertegenwoordigde gebonden.
- Middellijke (onvolkomen) vertegenwoordiging: de vertegenwoordiger handelt in eigen naam, maar voor rekening van de vertegenwoordigde. Tegenover de derde is de vertegenwoordiger zelf gebonden.
Bij de middellijke vertegenwoordiging weet de derde vaak niet voor wie er eigenlijk gehandeld wordt. De vertegenwoordiger moet de gevolgen daarna zelf doorgeven aan de persoon voor wie hij optrad.
Voorwaarde 1: een vertegenwoordigingsbevoegdheid
Vertegenwoordiging vindt haar oorsprong in (art. 1.8 §2 BW):
Voorwaarde 2: handelen binnen die bevoegdheid
De vertegenwoordiger moet binnen de grenzen van zijn bevoegdheid blijven. Bij een volmacht in algemene bewoordingen gaat het alleen om daden van beheer; om te verkopen of een hypotheek te geven is een uitdrukkelijke volmacht nodig (art. 1988 oud BW).
Bij de onmiddellijke vertegenwoordiging moet hij bovendien duidelijk maken dat hij in naam van een ander optreedt. Een lasthebber die de derde voldoende kennis gaf van zijn volmacht, is niet persoonlijk aansprakelijk voor wat hij daarbuiten deed, tenzij hij zich persoonlijk verbond (art. 1997 oud BW).
Wat als de vertegenwoordiger zijn bevoegdheid overschrijdt?
Dan verbindt de rechtshandeling de vertegenwoordigde niet tegenover de derde, behalve als hij ze bekrachtigt. Die bekrachtiging werkt terug tot de datum van de rechtshandeling, zonder afbreuk te doen aan rechten die derden intussen verkregen (art. 1.8 §4 BW).
Schijnvertegenwoordiging
De vertegenwoordigde kan toch gebonden zijn als de schijn van een toereikende bevoegdheid hem is toe te rekenen en de derde die schijn in de gegeven omstandigheden redelijkerwijze voor werkelijk mocht aannemen (art. 1.8 §5 BW). De schijn is toerekenbaar als de vertegenwoordigde uit vrije wil, door zijn verklaringen of zijn gedrag, heeft bijgedragen om die schijn te wekken of in stand te houden. Zijn gedrag hoeft daarvoor niet onrechtmatig te zijn.
Denk aan een werkgever die een ex-werknemer nog maandenlang laat bestellen bij een vaste leverancier, zonder die leverancier te verwittigen. Het Hof van Cassatie paste die leer al lang toe, onder meer in arresten van 2000, 2004 en 2018. Art. 1.8 §5 BW neemt de formule van het Hof over.
Geen tegenpartij en geen belangenconflict
Wie voor rekening van een ander handelt, mag niet de tegenpartij van die ander zijn, en ook niet optreden bij een belangenconflict. Doet hij dat toch, dan is de rechtshandeling nietig, tenzij de vertegenwoordigde uitdrukkelijk of stilzwijgend instemde (art. 1.8 §6 BW).
Wat verandert er vanaf 1 september 2027?
Het nieuwe Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek (wet van 22 juli 2026) regelt de lastgeving voortaan als een soort dienstencontract (art. 7.4.2 en 7.4.34 tot 7.4.46 BW) en vervangt de artikelen 1984 tot 2010 van het oude BW. Het past ook art. 1.8 aan:
- een derde kan de vertegenwoordigde een redelijke termijn opleggen om te zeggen of hij een onbevoegd verrichte rechtshandeling bekrachtigt; daarna vervalt dat recht;
- de woorden over het belangenconflict worden uit §6 geschrapt.
Voor lastgevingen die vóór die datum gesloten zijn, blijven de oude regels in principe gelden.
Lees ook Wat zijn eenzijdige rechtshandelingen?, Wat verstaat men onder handelingsbekwaamheid? en Procesbekwaamheid
Kort samengevat: vraag en antwoord
Wat zijn de voorwaarden om iemand te vertegenwoordigen? U moet een vertegenwoordigingsbevoegdheid hebben, op grond van de wet, een rechterlijke beslissing of een rechtshandeling zoals een volmacht, en u moet binnen de grenzen van die bevoegdheid voor rekening van de ander handelen (art. 1.8 BW).
Is iemand gebonden als zijn vertegenwoordiger zijn bevoegdheid overschrijdt? In principe niet, tenzij hij de handeling bekrachtigt of hem een schijn van bevoegdheid kan worden toegerekend waarop de derde redelijkerwijze mocht vertrouwen (art. 1.8 §4 en §5 BW).
Veelgestelde vragen
Moet een volmacht schriftelijk zijn?
Niet altijd, maar voor bewijs is een schriftelijke volmacht sterk aan te raden. Voor bepaalde handelingen, zoals een notariële akte, is een bijzondere vorm nodig.
Mag mijn gevolmachtigde mijn huis verkopen?
Alleen als de volmacht dat uitdrukkelijk toelaat. Een algemene volmacht dekt in principe alleen daden van beheer.
Wat is schijnvertegenwoordiging?
U bent gebonden door iemand die zonder bevoegdheid handelde, omdat u zelf de schijn van bevoegdheid mee hebt gewekt en de derde daar redelijkerwijze op mocht vertrouwen.
Kan ik een contract dat iemand zonder volmacht voor mij sloot, toch goedkeuren?
Ja, door het te bekrachtigen. De bekrachtiging werkt terug tot de dag van het contract.