Een resultaatsverbintenis
Bij een resultaatsverbintenis verbindt de schuldenaar zich ertoe een bepaald en concreet resultaat te bereiken. Het gaat dus niet enkel om een ernstige poging of een zorgvuldige aanpak, maar om het effectief behalen van wat werd afgesproken. Wanneer dat resultaat niet wordt bereikt, zal sneller sprake zijn van aansprakelijkheid, behoudens bijvoorbeeld overmacht
Een inspanningsverbintenis (of middelenverbintenis)
Bij een inspanningsverbintenis verbindt de schuldenaar zich ertoe om alle redelijke, zorgvuldige en professionele inspanningen te leveren om een bepaald doel te bereiken, zonder dat dit eindresultaat wordt gegarandeerd. Het gaat dus om de kwaliteit van het handelen, niet om de zekerheid van de uitkomst.
Met andere woorden: de schuldenaar moet handelen zoals van een voorzichtig en redelijk persoon in dezelfde omstandigheden mag worden verwacht. Het feit dat het gewenste resultaat uiteindelijk niet wordt bereikt, betekent op zich nog niet dat er automatisch sprake is van een fout.
Voorbeelden van resultaatsverbintenissen en middelenverbintenissen
Of een verbintenis als een resultaatsverbintenis dan wel als een inspanningsverbintenis moet worden beschouwd, hangt in de praktijk af van de inhoud van de overeenkomst, de bedoeling van de partijen en de concrete omstandigheden van het geval.
Drie typische Belgische voorbeelden maken het verschil duidelijk.
Een eerste voorbeeld is de advocaat die een zaak behandelt. Dat is in principe een inspanningsverbintenis. Een advocaat moet zijn dossier zorgvuldig opvolgen, de juiste juridische middelen gebruiken, termijnen respecteren en zijn cliënt correct adviseren. Maar een advocaat kan normaal niet garanderen dat zijn cliënt de zaak ook daadwerkelijk wint. Het behalen van de overwinning hangt immers ook af van de feiten, de tegenpartij en de beoordeling door de rechter.
Een tweede voorbeeld is een aannemer die ramen komt plaatsen. Dat is vaak een resultaatsverbintenis. Als werd afgesproken dat bepaalde ramen correct, volledig en volgens de overeenkomst zouden worden geplaatst, dan moet dat resultaat ook effectief bereikt zijn. Als de ramen niet geplaatst zijn, slecht geplaatst zijn of het werk onvolledig werd uitgevoerd, dan is het overeengekomen resultaat niet behaald.
Een derde voorbeeld is een arts die een patiënt behandelt. Ook dat is meestal een inspanningsverbintenis. De arts moet handelen zoals een zorgvuldig en redelijk arts, volgens de regels van de kunst en met de nodige deskundigheid. Maar hij kan doorgaans geen genezing beloven. Dat een behandeling niet het gewenste herstel oplevert, betekent dus niet automatisch dat de arts een fout heeft gemaakt.
Waarom dat belangrijk is
Omdat het verschil mee bepaalt wie wat moet bewijzen.
- Bij een inspanningsverbintenis moet meestal worden bewezen dat de andere partij niet zorgvuldig genoeg handelde.
- Bij een resultaatsverbintenis is het vaak al een sterk argument dat het afgesproken resultaat niet is gehaald.
Voor België blijft wel altijd één nuance belangrijk: de exacte kwalificatie hangt uiteindelijk af van de inhoud van de overeenkomst, de bedoeling van de partijen en de concrete omstandigheden van het geval. Het onderscheid lijkt eenvoudig, maar in de praktijk moet altijd worden gekeken naar wat precies contractueel werd afgesproken.