Bedrijf overnemen: aandelen of handelsfonds? Zo kiest u zonder verrassingen

Een bedrijf overnemen kan op twee manieren. U koopt de aandelen van de vennootschap, of u neemt enkel het handelsfonds over. Die keuze bepaalt niet alleen de prijs. Ze bepaalt ook wie straks opdraait voor de schulden, het personeel en de risico's uit het verleden. Wat is het verschil, en wanneer kiest u welke weg?

Aandelen kopen: u neemt alles over, ook het verleden

Koopt u alle aandelen van een vennootschap, dan koopt u in feite de hele onderneming die erachter zit. De vennootschap zelf blijft eigenaar van de zaak. Alleen de aandeelhouder verandert. U kunt dus niet kiezen welke onderdelen u overneemt en welke niet.

U neemt sowieso mee over:

• de werknemers;
• de lopende overeenkomsten met leveranciers, onderaannemers en klanten;
• de vergunningen;
• het klantenbestand en de naam van de zaak;
• alle schulden, ook die van vóór de overname;
• de lopende leningen;
• de aansprakelijkheid voor wat in het verleden gebeurde;
• het ondernemingsnummer en het btw-nummer.

Het grote voordeel: binnen de vennootschap verandert er in principe niets. Contracten, personeel en bestellingen lopen gewoon door. Let wel op clausules in contracten die de tegenpartij een uitweg geven bij een wijziging van controle.

Het grote nadeel: u erft ook het verleden. Een vergeten belastingschuld of een slepend geschil kan na de overname opduiken, en dan draait de vennootschap, en dus u als nieuwe aandeelhouder, ervoor op.

Gaat het om een besloten vennootschap (BV)? Dan vereist de overdracht van aandelen aan een derde in principe de instemming van minstens de helft van de aandeelhouders, die samen minstens drie vierde van de aandelen bezitten (art. 5:63 WVV). De statuten kunnen daarvan afwijken. Kijk ze dus vooraf na.

Zo beschermt u zich bij een aandelenkoop

Twee zaken zijn onmisbaar:

• Een grondige due diligence: een onderzoek van de boekhouding, de contracten en de risico's van de vennootschap. Hoe u dat aanpakt, leest u in Aandelen kopen? Zonder due diligence koopt u een kat in een zak.
• Sterke garanties in de overnameovereenkomst, zoals verklaringen van de verkoper, een financiële waarborg of een gespreide betaling van de prijs. Die overeenkomst is achteraf uw enige houvast.

Koopt u aandelen die nog niet volledig volgestort zijn, dan neemt u ook die verplichting over. Waarom de verkoper dan soms zelf aansprakelijk blijft, leest u in Niet-volgestorte aandelen verkocht? Waarom u nog jaren aansprakelijk kunt blijven.

Het handelsfonds overnemen: u kiest, maar niet alles

Bij de overname van een handelsfonds koopt u geen aandelen. U koopt enkel de onderdelen van de onderneming die in de overnameovereenkomst staan. Denk aan de handelsnaam, het klantenbestand, de voorraad, de website of webshop, merken en intellectuele rechten, en eventueel lopende contracten.

Het voordeel: u kiest zelf welke activa u overneemt. Schulden en leningen blijven in principe bij de verkoper.

Toch zijn er ook hier valkuilen:

• Lopende contracten gaan niet vanzelf mee. Voor de overdracht van een contract hebt u meestal de toestemming van de andere partij nodig. Dat vraagt vaak nieuwe onderhandelingen met leveranciers of verhuurders. Meer daarover in Contractsoverdracht: uw hele contractpositie in andere handen.
• Personeel gaat bij een overgang van onderneming in principe mee over (cao nr. 32bis). U kunt werknemers dus niet zomaar weigeren. U kunt bovendien mee aansprakelijk zijn voor de schulden tegenover het personeel die al bestonden op het moment van de overdracht.
• Fiscale en sociale schulden van de verkoper kunnen u toch treffen. Als overnemer moet u de overdracht melden aan de directe belastingen, de btw-administratie en de RSZ (art. 442bis WIB 92, art. 93undecies Btw-wetboek en art. 41quinquies van de wet van 27 juni 1969 over de sociale zekerheid). Doet u dat niet, dan riskeert u hoofdelijk mee op te draaien voor die schulden.

Vraag daarom vóór de overdracht de nodige fiscale en sociale attesten op over de verkoper, en volg de meldingsprocedures nauwgezet.

Wanneer kiest u welke vorm?

Een aandelenoverdracht ligt voor de hand wanneer:

• continuïteit essentieel is;
• belangrijke contracten niet zomaar overdraagbaar zijn;
• er vergunningen aan de vennootschap verbonden zijn;
• de boekhouding volledig transparant is;
• er geen risicovolle schulden of lopende procedures zijn.

Een overname van het handelsfonds ligt meer voor de hand wanneer:

• de administratie niet op orde is of transparantie ontbreekt;
• de vennootschap ook andere activiteiten heeft die u niet wilt;
• u enkel het merk of de handelsnaam wilt;
• er aansprakelijkheidsclaims of lopende procedures spelen.

Elke overname is anders. Ook de fiscale gevolgen voor koper en verkoper spelen mee. Welke clausules zeker in uw overnamecontract horen, leest u in Een zaak overnemen? Deze 10 clausules mag uw overnamecontract niet missen.

Sluit u het overnamecontract van een handelsfonds vanaf 1 september 2027, dan gelden voor die koop de regels van het nieuwe Boek 7 BW over bijzondere contracten (wet van 22 juli 2026).

Kort samengevat: vraag en antwoord

Wat is het verschil tussen aandelen en een handelsfonds overnemen? Bij aandelen neemt u de hele vennootschap over, met al haar rechten, schulden en risico's. Bij een handelsfonds kiest u welke onderdelen u overneemt, en blijven de meeste schulden bij de verkoper.

Ben ik bij een handelsfonds aansprakelijk voor de schulden van de verkoper? Voor de meeste schulden niet. Voor fiscale en sociale schulden kunt u wel hoofdelijk aansprakelijk worden als u de wettelijke meldingen en attesten niet in orde brengt.

Veelgestelde vragen

Wat is het grootste risico bij een aandelenoverdracht?
Dat u schulden en aansprakelijkheden uit het verleden overneemt die pas later aan het licht komen. Een due diligence en goede garanties beperken dat risico.

Moet ik bij een overname van het handelsfonds het personeel overnemen?
In principe wel. Bij een overgang van onderneming gaan de werknemers mee over (cao nr. 32bis), ongeacht de gekozen overnamevorm.

Gaan de contracten mee bij een overname van het handelsfonds?
Niet vanzelf. Voor de overdracht van een lopend contract hebt u meestal de toestemming van de andere partij nodig.

Is due diligence altijd nodig?
Bij een aandelenkoop is het onmisbaar, omdat u het verleden van de vennootschap overneemt. Ook bij een handelsfonds is het sterk aan te raden om waarde en risico's correct in te schatten.