Nietigverklaring van een huwelijk: kan u als kind ingrijpen?

Wat is een nietigverklaring?

In bovenvermeld geval kunt u proberen om het huwelijk nietig te laten verklaren door de rechtbank. Een nietigverklaring is een sanctie die inhoudt dat het huwelijk geacht wordt als nooit te hebben bestaan. De rechter kan deze sanctie opleggen wanneer bepaalde belangrijke huwelijksbeletselen geschonden zijn. Het is echter belangrijk op te merken dat een huwelijk nooit automatisch nietig is, dit moet altijd worden uitgesproken door een rechter. 

De huwelijksbeletselen kan men in twee groepen opsplitsen: enerzijds zijn er de verbiedende huwelijksbeletselen en anderzijds zijn er de vernietigende huwelijksbeletselen.

Verbiedende en vernietigende huwelijksbeletselen.

De verbiedende huwelijksbeletselen verhinderen het huwelijk. De niet-naleving van deze voorwaarden zal geen effect op de geldigheid van het huwelijk hebben. Als voorbeeld denken we aan het niet respecteren van de wachttijd tussen de huwelijksaangifte en de huwelijksvoltrekking, of het ontbreken van de voor de huwelijkssluiting vereiste stukken. Deze huwelijksbeletselen zullen dus ook de nietigverklaring niet teweeg kunnen brengen. 

De vernietigende huwelijksbeletselen zullen wél de geldigheid van het huwelijk aantasten indien men die niet naleeft.  Het huwelijk wordt ongeldig, en men onderscheidt hierbij twee soorten nietigheid: de relatieve nietigheid en de absolute nietigheid.

De algemene regel is de absolute nietigheid.

Bij de absolute nietigheid (of ook wel volstrekte nietigheid genoemd) wordt het huwelijk vernietigd. De vernietiging heeft dus ook gevolgen tot het verleden. De miskenning van de volgende 9 voorwaarden levert deze nietigheid op:

• Het ontbreken van de toestemming. Voorbeelden hiervan zijn: in een dronken toestand in het huwelijk treden, schijnhuwelijken en een huwelijk met een dement persoon
• Het bestaan van een vorig niet-ontbonden huwelijk (verbod van bigamie!). Men kan maar met een persoon tegelijkertijd gehuwd zijn.
• Het voltrekken door een onbevoegd persoon, bijvoorbeeld een consul of een priester.
• Het verboden huwelijk tussen bepaalde verwanten.
• Het niet naleven van de minimumleeftijd.
• Het wilsgebrek geweld of bedreiging.
• Het niet openbaar huwelijk (clandestiene huwelijken).
• Geen huwelijksaangifte.
• De ambtenaar was niet bevoegd om het huwelijk te voltrekken.

In al deze gevallen is de vordering om het huwelijk nietig te verklaren onverjaarbaar. Het niet-naleven van de minimumleeftijd is hierop een uitzondering. Deze vordering kunnen alle belanghebbenden instellen, ook het Openbaar Ministerie. De rechter is verplicht om de nietigverklaring uit te spreken.

De uitzondering is de relatieve nietigheid.

Bij de relatieve nietigheid wordt het huwelijk eveneens retroactief ontbonden. Ook hier geldt de ontbinding bijgevolg zowel voor de toekomst als voor het verleden. Er zijn twee relatieve nietigheidsgronden. Het gaat over het wilsgebrek dwaling en de onbekwame beschermde meerderjarige.

Deze nietigheidsgronden zijn wel verjaarbaar. Enkel personen die door de nietigheidsgrond beschermd worden kunnen deze voor de rechter inroepen. Bovendien is deze nietigheidsgrond vatbaar voor bevestiging. Hierdoor zal men de nietigheidsgrond niet meer kunnen inroepen. Zo zal dwaling bevestigd worden indien de echtgenoten zes maanden na de ontdekking van de dwaling blijven samenwonen.

Kan ik zelf een nietigverklaring vorderen?

Als algemene regel geldt dat alle belanghebbenden de nietigverklaring van het huwelijk kunnen vorderen. Men onderscheidt volgende personen als belanghebbenden:

• Elk van beide echtgenoten zelf
• De echtgenoot van een der gehuwden (in het geval van bigamie)
• De bloedverwanten in opgaande lijn van een der gehuwden (ouders, grootouders, …)
• De kinderen van een der gehuwden en de verwanten in de zijlijn (broer, zus, …), maar slechts voor zover zij bij de nietigverklaring een reeds verkregen en actueel vermogensrechtelijk belang hebben
• Andere personen die een vermogensrechtelijk belang hebben (vb: schuldeisers, een vroegere echtgenoot van een der gehuwden die nog onderhoudsgerechtigd is, …)
• De bewindvoerder van een der echtgenoten
• Het openbaar ministerie

In dit specifieke geval zal u als kind van uw moeder de nietigverklaring kunnen vorderen, voor zover u een verkregen en actueel vermogensrechtelijk belang heeft. Dit zal vaak wel het geval zijn, aangezien u bij overlijden van uw moeder erfgerechtigd bent. Aangezien het huwelijk tussen uw moeder en haar echtgenoot nadelige vermogensrechtelijke gevolgen met zich mee brengen kan brengen voor u, is er sprake van een verkregen en actueel vermogensrechtelijk belang. 

Tot welke rechter moet ik mij wenden voor de nietigverklaring?

De algemene regel houdt in dat de vordering tot nietigverklaring van het huwelijk als vordering van staat voor de familierechtbank gebracht wordt. Hierbij kan u kiezen of u zich wendt tot de familierechtbank van de woonplaats van het echtpaar, hetzij de familierechtbank van de laatste echtelijke verblijfplaats. 

Indien de strafrechter echter een inbreuk vaststelt op een relevante strafbepaling, kan ook de strafrechter onmiddellijk de nietigverklaring van het huwelijk uitspreken. Dit is bijvoorbeeld het geval wanneer u opmerkt dat er geknoeid werd met medische attesten die zich uitspreken over de mentale toestand van een der gehuwden. In die situatie kan er sprake zijn van valsheid in geschrifte en zal de strafrechter onmiddellijk ook het huwelijk nietig kunnen verklaren.

Binnen welke termijn moet ik de vordering tot nietigverklaring instellen?

De vordering tot nietigverklaring van het huwelijk is een vordering van staat en is bijgevolg niet aan een verjaringstermijn onderworpen. De vordering zal met andere woorden ten allen tijde kunnen worden ingesteld. 

Een uitzondering hierop vormt het geval waarin een der gehuwden het huwelijk is aangegaan op het ogenblik dat hij/zij onbekwaam was en daar geen machtiging vanwege de vrederechter voor heeft verkregen. In dat geval verjaart de vordering na een verloop van vijf jaar vanaf het tijdstip dat de onbekwame persoon van het betwiste huwelijk kennis heeft gekregen.