Wanneer een relatie tot een einde komt, rijst vaak de vraag wie in de gezinswoning mag blijven wonen. In België biedt de wet een mechanisme om één partner de voorkeur te geven bij het overnemen van de woning: dit heet “de preferentiële toewijzing”. Deze regeling is complex en kent enkele nuances, afhankelijk van de juridische status van de relatie. Hieronder leggen we de belangrijkste aspecten uit voor gehuwden, wettelijke samenwonenden en andere situaties.
Wat is preferentiële toewijzing?
Preferentiële toewijzing betekent dat één van de ex-partners bij een scheiding het recht krijgt om de gezinswoning over te nemen, zelfs als beiden deels eigenaar zijn van het onroerend goed. Dit kan in sommige gevallen zonder dat de woning verkocht moet worden. De ex-partner die de woning overneemt, dient dan wel de waarde van het deel van de andere partner te vergoeden (meestal met een oplegsom). Het hoofddoel van deze regeling is om te zorgen voor stabiliteit, bijvoorbeeld voor minderjarige kinderen, door te voorkomen dat ze hun thuis verliezen.
1. Gehuwde koppels
Zowel echtgenoten die gehuwd zijn onder het wettelijk stelsel (gemeenschap van goederen) als onder een stelsel van scheiding van goederen kunnen de preferentiële toewijzing aanvragen. Tot 2018 konden enkel gehuwden onder het gemeenschapsstelsel de gezinswoning bij voorrang overnemen. Sindsdien is deze mogelijkheid uitgebreid naar alle gehuwden, ongeacht hun huwelijksstelsel. Bij deze beslissing kijkt de rechtbank naar verschillende factoren, zoals de belangen van beide partners, hun financiële draagkracht, of er minderjarige kinderen betrokken zijn en of er emotionele banden zijn met de woning.
2. Wettelijk samenwonenden
Historisch gezien was de preferentiële toewijzing enkel van toepassing op gehuwde koppels. Wettelijk samenwonenden hadden, ondanks bepaalde (beperkte!) wettelijke voordelen, geen recht op deze preferentiële toewijzing. Wettelijk samenwonenden konden enkel op vrijwillige basis onderling afspreken wie de woning overnam. Dit betekende dat wanneer wettelijk samenwonenden uit elkaar gingen, ze vaak gedwongen waren om de woning te verkopen, zelfs als een van de partners de woning liever wilde behouden.
Een recente uitspraak van het Grondwettelijk Hof heeft dit echter veranderd. Het Hof oordeelde dat het onderscheid tussen gehuwden en wettelijk samenwonenden ongrondwettelijk is, aangezien de wetgever geen redelijke rechtvaardiging kon geven voor het uitsluiten van samenwonenden. Hierdoor kunnen sinds kort ook wettelijk samenwonenden de preferentiële toewijzing aanvragen, en wordt voorkomen dat ex-samenwonenden in een gedwongen verkoop tegen elkaar of derden moeten opbieden.
3. Feitelijk samenwonenden
Voor feitelijk samenwonenden – koppels die samenwonen zonder wettelijke erkenning – bestaat géén regeling voor preferentiële toewijzing. In hun geval gelden de gebruikelijke burgerrechtelijke regels voor de verdeling van eigendom, wat meestal betekent dat de woning ofwel verkocht moet worden, of dat een van de partners het aandeel van de ander overneemt.
Hoe wordt de beslissing gemaakt?
De familierechtbank baseert haar beslissing op verschillende criteria, waaronder:
- Financiële draagkracht: kan de partner die de woning wil overnemen de oplegsom betalen?
- Belangen van de kinderen: als er minderjarige kinderen zijn, kan dit een doorslaggevende factor zijn. Stabiliteit voor de kinderen wordt vaak zwaar meegewogen.
- Eigendomsgeschiedenis: als de woning op de naam van één partner stond of met persoonlijke middelen werd aangeschaft, kan dit een rol spelen.
- Andere emotionele of professionele factoren: als bv. één van de partners een zelfstandige zaak vanuit de woning runt, kan dit een argument zijn om de woning te behouden.
Mogelijke complicaties
Een van de meest voorkomende problemen is wanneer beide partners de woning willen overnemen. In dit geval zal de rechtbank een beslissing moeten nemen op basis van de belangen van de betrokkenen. Als geen van beiden de woning kan overnemen, blijft vaak de enige optie een verkoop, wat in sommige gevallen minder gunstig kan zijn, vooral bij een gedwongen verkoop.
In specifieke gevallen, zoals bij partnergeweld, kan de situatie nog verder worden gecompliceerd. In sommige gevallen kan een slachtoffer van partnergeweld prioritaire toewijzing vragen. Dit biedt extra bescherming aan slachtoffers van huiselijk geweld, die anders misschien in een onzekere woonsituatie terecht zouden komen.
Conclusie
De recente uitbreiding van de preferentiële toewijzing naar wettelijk samenwonenden is een belangrijke stap in het waarborgen van gelijke rechten voor verschillende vormen van samenlevingen. Het geeft wettelijk samenwonenden op dit vlak dezelfde bescherming als gehuwde partners wanneer hun relatie eindigt, en biedt hen de mogelijkheid om de gezinswoning bij voorkeur over te nemen. Het is echter een ingewikkeld proces dat juridische kennis en ondersteuning vereist. Onze Wanted Lawyers staan steeds paraat om u met raad en daad bij te staan.
Contacteer dan zeker Wanted Law
Let op, op tal van andere vlakken zijn er nog heel wat verschillen tussen het statuut van gehuwden versus wettelijk samenwonenden. Twijfelt u nog welke relatievorm het meest geschikt is voor u, dan informeren wij u graag.