Ontslag motiveren hoeft uw werkgever niet uit zichzelf te doen. Maar vraagt u naar de reden, dan moet hij die wel geven. In de privésector staat dat recht in cao nr. 109. Sinds 1 mei 2024 bestaat er ook een wettelijke regeling voor contractuele personeelsleden bij de overheid. Hoe vraagt u de reden op, en wat als die reden niet deugt?
Uw recht om de reden te kennen
Sinds 1 april 2014 heeft elke werknemer in de privésector het recht om de concrete redenen van zijn ontslag te kennen. Dat staat in cao nr. 109. Uw werkgever moet de reden niet spontaan meedelen. U moet er zelf om vragen, met een aangetekende brief.
Deelt uw werkgever de redenen al spontaan en schriftelijk mee, dan hoeft hij niet meer te antwoorden op een latere vraag.
Binnen welke termijn vraagt u de reden op?
Dat hangt af van de manier waarop u ontslagen werd:
- Ontslag met opzegtermijn: u vraagt de reden binnen zes maanden na de kennisgeving van de opzeg, maar nooit later dan twee maanden na het einde van uw arbeidsovereenkomst.
- Ontslag zonder opzegtermijn (bijvoorbeeld met een opzeggingsvergoeding): u vraagt de reden binnen twee maanden na het einde van uw arbeidsovereenkomst.
Een voorbeeld. U krijgt een opzegtermijn van drie maanden, en uw contract eindigt op 1 oktober. Dan kunt u uw vraag nog stellen tot en met 1 december.
Uw werkgever moet binnen twee maanden na ontvangst van uw vraag antwoorden, ook met een aangetekende brief. Antwoordt hij niet, of geeft hij geen concrete redenen, dan moet hij u een forfaitaire boete betalen van twee weken loon.
Wanneer geldt cao nr. 109 niet?
De regels gelden niet in deze situaties:
- u werkte nog geen zes maanden bij de werkgever (voorafgaande contracten voor dezelfde functie tellen mee);
- u werkt als uitzendkracht of als student;
- het ontslag gebeurt met het oog op werkloosheid met bedrijfstoeslag, of na het bereiken van de wettelijke pensioenleeftijd;
- het ontslag volgt uit een definitieve stopzetting, een sluiting of een collectief ontslag;
- er geldt een bijzondere ontslagprocedure, bijvoorbeeld voor beschermde werknemers na sociale verkiezingen of voor preventieadviseurs.
Bij een ontslag om dringende reden hoeft u de reden niet op te vragen. De werkgever moet die reden dan al binnen een strikte termijn meedelen.
Wat is een goede motivering?
De werkgever moet de concrete redenen geven. Een vage formule volstaat niet. "U voldeed niet aan de verwachtingen" is te algemeen. Aan de motivering moet u kunnen zien of het ontslag gerechtvaardigd was.
Kennelijk onredelijk ontslag
Een ontslag is kennelijk onredelijk als het niets te maken heeft met uw geschiktheid of gedrag, of met de noodwendigheden van de onderneming, en als een normale en redelijke werkgever nooit zo beslist zou hebben. Die bescherming geldt voor werknemers met een contract van onbepaalde duur.
Beslist de arbeidsrechtbank dat uw ontslag kennelijk onredelijk was, dan krijgt u een vergoeding van 3 tot 17 weken loon. Die vergoeding komt bovenop uw opzeggingsvergoeding en kan samengaan met de boete van twee weken loon. Met een beschermingsvergoeding tegen ontslag kan ze niet samengaan.
Wie moet wat bewijzen?
Het bewijs hangt af van wat er gebeurde:
- Uw werkgever gaf de redenen correct mee. Dan moet elke partij bewijzen wat ze beweert. Betwist u de redenen, dan moet u aantonen dat het ontslag kennelijk onredelijk was.
- U vroeg de redenen, maar uw werkgever antwoordde niet of niet correct. Dan moet de werkgever bewijzen dat het ontslag niet kennelijk onredelijk was.
- U vroeg de redenen niet of niet op tijd. Dan moet u zelf bewijzen dat het ontslag kennelijk onredelijk was.
Wie het bewijs moet leveren, maakt vaak het verschil in een procedure. Meer over bewijsregels leest u in Omkering van de bewijslast: wanneer moet de tegenpartij het bewijs leveren?
Contractueel personeel bij de overheid
Cao nr. 109 geldt alleen in de privésector. Contractuele personeelsleden bij de overheid vielen lang tussen twee stoelen. Het Grondwettelijk Hof stelde dat rechters hen in afwachting van een wet moesten beschermen via het gemeen recht, eventueel geïnspireerd door cao nr. 109.
Die leemte is opgevuld. De wet van 13 maart 2024 over de motivering van het ontslag en het kennelijk onredelijk ontslag van contractuele werknemers in de overheidssector verscheen in het Belgisch Staatsblad van 20 maart 2024. Ze geldt voor ontslagen vanaf 1 mei 2024. Contractuele personeelsleden bij de overheid hebben sindsdien ook recht op een motivering en bescherming tegen kennelijk onredelijk ontslag, afgestemd op de regels voor statutaire ambtenaren en op cao nr. 109.
Kort samengevat: vraag en antwoord
Moet mijn werkgever mijn ontslag motiveren? Niet spontaan. Vraagt u de reden met een aangetekende brief binnen de termijn, dan moet hij binnen twee maanden de concrete redenen geven. Anders betaalt hij een boete van twee weken loon.
Wat krijg ik bij een kennelijk onredelijk ontslag? Een vergoeding van 3 tot 17 weken loon, bovenop uw opzeggingsvergoeding.
Veelgestelde vragen
Hoe vraag ik de reden van mijn ontslag op?
Met een aangetekende brief aan uw werkgever. Bij een opzegtermijn doet u dat binnen zes maanden na de opzeg en ten laatste twee maanden na het einde van het contract. Zonder opzegtermijn binnen twee maanden na het einde van het contract.
Wat als mijn werkgever niet antwoordt?
Dan is hij een forfaitaire boete van twee weken loon verschuldigd. Bovendien moet hij dan zelf bewijzen dat het ontslag niet kennelijk onredelijk was.
Geldt cao nr. 109 ook voor contractueel personeel bij de overheid?
Nee, maar sinds 1 mei 2024 geldt voor hen een vergelijkbare regeling via de wet van 13 maart 2024.
Kan ik de reden vragen als ik nog geen zes maanden in dienst was?
Nee. Cao nr. 109 geldt pas na zes maanden anciënniteit. Voorafgaande contracten voor dezelfde functie bij dezelfde werkgever tellen wel mee.
Zit u met vragen?
U ziet dat dit gegeven geen exacte wetenschap is. Elke situatie moet goed worden bekeken om te weten wat nu wel of niet een ‘geldig’ ontslag is. Indien u hierover meer informatie wenst of advies op maat wilt omtrent uw situatie, neem dan contact met ons op.