De echtscheiding aanvragen en de gevolgen daarvan voor uw kinderen

Echtscheiding aanvragen in België

Het aanvragen van een echtscheiding in België is een samenloop van verschillende stappen en rechtsregels. In andere Facts en Wikis legden wij reeds de praktische gang van zaken, de buitenlandse aspecten en de werking ten opzichte van het vermogen uit.  

In deze Wanted Fact leggen wij de focus op een uiteenzetting van de specifieke procedures en de gevolgen van de echtscheiding voor uw kinderen. 

Bewijs met alle wettelijke middelen

Indien een van de echtgenoten bewijs kan leveren van onherstelbare ontwrichting, kan de rechter de echtscheiding onmiddellijk uitspreken. Dit is zonder wachttermijn. Daarom is dat vaak ook de snelste manier om uit de echt te scheiden. De ruime tekst van de wet laat dus echtscheidingen toe op grond van foutief gedrag van één van de echtgenoten (bv. bewezen gewelddaden en overspel), maar ook niet-foutief gedrag (bv. geestestoestand van de verwerende echtgenoot) komt in aanmerking. 

Bewijs kan op basis van de volgende bewijsmiddelen: 

• Geschriften: bv. een vaststelling van overspel door een gerechtsdeurwaarder, processtukken uit andere procedures, brieven en elektronische communicatie; 
• foto’s en geluidsdragers;
• getuigen; 
• deskundigenonderzoek: bv. van een alcoholverslaving;
• feitelijke vermoedens en de bekentenis of eed.

Bewijs van een periode van feitelijke scheiding

Op basis van bewijs van feitelijke scheiding accepteert men een onweerlegbaar vermoeden van onherstelbare ontwrichting. De door de wet vereiste periode van feitelijke scheiding is verschillend wanneer de echtscheiding door beide personen samen wordt gevorderd, dan wel door één van de echtgenoten. 

Bij een gezamenlijke vordering door beide echtgenoten dienen de echtgenoten reeds meer dan zes maanden feitelijk gescheiden te leven. Bij een eenzijdige vordering tot echtscheiding bestaat de onherstelbare ontwrichting wanneer de echtgenoten meer dan één jaar feitelijk gescheiden leven. Indien de vordering tot echtscheiding uitgaat van één van de echtgenoten en de andere echtgenoot zich in de loop van de procedure akkoord verklaart, kan de rechter de echtscheiding uitspreken door een termijn van zes maanden of drie maanden na de eerste zitting te respecteren. 

De bewijslevering van feitelijke scheiding van de echtgenoten kan door alle wettelijke middelen. Doorgaans kan dit vrij eenvoudig door het voorleggen van getuigschriften van woonplaats van beide echtgenoten. Een feitelijke scheiding vereist daarnaast twee componenten:

• een intentionele component, zo is een feitelijke scheiding omwille van beroepsredenen niet voldoende;
• de periode dient ononderbroken te zijn. 

Echtscheiding door herhaald verzoek

Hierbij moeten de echtgenoten tweemaal voor de rechtbank verschijnen, waarbij ze hun wil om uit te echt te scheiden uiten. Van deze procedure kan men gebruik maken wanneer de duurtijd van feitelijke scheiding op de inleidende zitting nog niet werd bereikt of wanneer de echtgenoten nog samenleven. 

Op de eerste zitting zal de rechter een datum vastleggen voor een nieuwe (tweede) zitting. Het herhaald verzoek op deze tweede zitting bewijst dan op onweerlegbare wijze de onherstelbare ontwrichting van het huwelijk. 

Regelingsakte

De regelingsakte regelt de wederzijdse rechten van de echtgenoten. Dit komt overeen met de inhoud van de vereffening-verdeling. Ook het erfrecht en de reserve vereisen een regeling in geval van overlijden van één van de echtgenoten tijdens de procedure. Daarnaast kunt u ook nog andere zaken opnemen in overleg met uw advocaat of notaris.

Familierechtelijke overeenkomst

De familierechtelijke overeenkomst is een geschrift waarin de echtgenoten afspraken maken over drie punten met een familiaal karakter: 

• ouderlijk gezag en verblijf van de kinderen of recht op persoonlijk contact;
• bijdragen van de echtgenoten in het levensonderhoud, de opvoeding en de passende opleiding voor de kinderen; 
• het persoonlijk onderhoudsgeld tussen de partners.

Echtscheiding en scheiding van tafel en bed

Het grote verschil tussen echtscheiding en scheiding van tafel en bed is het volgende: de echtscheiding heeft de ontbinding van het huwelijk tot gevolg, scheiding van tafel en bed heeft dat niet. 

Een scheiding van tafel en bed kan tot voordeel hebben dat er een aantal huwelijkse verplichtingen wegvallen voor de echtgenoten. Meer specifiek gaat dat om samenwonings- en bijstandsverplichting. De getrouwheidsverplichting en hulpverplichting, als grondslag voor onderhoudsplicht, blijven wel bestaan. De scheiding van tafel en bed heeft altijd een scheiding van goederen tot gevolg. 

Er zijn twee gronden tot scheiding van tafel en bed:

1. op grond van onherstelbare ontwrichting van het huwelijk;
2. door onderlinge toestemming.

Tenzij de wet andere bepalingen voorziet, is de scheiding van tafel en bed aan gelijkaardige regels onderworpen als echtscheidingen op diezelfde grond.

Op basis van art. 1305, tweede lid Ger.W. kan men een vordering tot echtscheiding te allen tijde omzetten in een vordering tot scheiding van tafel en bed. Dit kan ook omgekeerd. 

Echtscheiding met spoedeisende maatregelen

Tijdens de procedure tot echtscheiding kan de familierechtbank waarvoor de echtscheidingsvordering hangt voorlopige maatregelen bevelen, op basis van art. 1280 Ger.W., met betrekking tot de persoon, het levensonderhoud en de goederen van zowel de partijen zelf, als van hun gemeenschappelijke kinderen. 

In het kader van de procedure op grond van onherstelbare ontwrichting kan dat op twee manieren: 

• De partijen kunnen op ieder ogenblik aan de familierechtbank verzoeken om hun overeenkomst te laten homologeren over de voorlopige maatregelen. Ook gedeeltelijke akkoorden zijn vatbaar voor homologatie.
• Ook beide echtgenoten, een van hen of de procureur des konings kunnen een vordering instellen tot het bekomen van voorlopige maatregelen. Dit kan men combineren in hetzelfde geding (inleidend stuk) als de echtscheidingsvordering. Het kan ook nadien, na inleiding van de echtscheidingsvordering, zolang het huwelijk nog niet is ontbonden. 

Mogelijke maatregelen zijn maatregelen omtrent de verblijfplaats van personen, de uitkeringen tot levensonderhoud, of maatregelen met betrekking tot de goederen van de echtgenoten, het ouderlijk gezag, het verblijf en het recht op persoonlijk contact met de kinderen. De rechter mag daarbij geen uitspraak doen over niet-gevorderde zaken en ook niet meer toekennen dan wat werd gevraagd. Daarnaast mag de rechtbank geen maatregelen opleggen in strijd met het recht. 

De herziening van de maatregelen kan in geval van nieuwe omstandigheden. Dit kan men via conclusie of schriftelijk verzoek opnieuw voor de familierechtbank brengen. Een van volgende nieuwe elementen dient men te bewijzen: 

• een feit dat nog niet bekend was bij het eerste verzoek;
• nieuwe omstandigheden met betrekking tot de uitkering tot levensonderhoud;
• nieuwe omstandigheden met betrekking tot de verblijfsregeling; 
• het persoonlijk contact en de uitoefening van het ouderlijk gezag die de toestand van de partijen of die van het kind kunnen wijzigen. 

Gewone kosten

De gewone kosten zijn alle gebruikelijke kosten die slaan op het dagelijks onderhoud van het kind. Dit gaat om de verblijfsgebonden kosten, zoals kosten voor huisvesting, energie en voeding, maar ook de verblijfsoverstijgende kosten, zoals kleding, gezondheidszorg en ontspanning. 

Voor de berekening van de kinderalimentatie bestaan verschillende rekentools, zoals: de rekentool Hobin en de onderhoudscalculator van de gezinsbond. 

Buitengewone kosten

De buitengewone kosten omvatten de uitzonderlijke, noodzakelijke of onvoorzienbare uitgaven die voortvloeien uit toevallig of ongewone gebeurtenissen en die het gebruikelijke budget voor het dagdagelijks onderhoud van het kind overschrijden. 

Deze buitengewone kosten zijn bij koninklijk besluit van 22 april 2019 vastgelegd. Toch is dit niet dwingend en is het dus mogelijk om hier in onderlinge overeenstemming van af te wijken. 

All-in onderhoudsbijdrage en kindrekening

Sommige echtgenoten kiezen er ook voor om een globaal bedrag te nemen in de vorm van de zogenaamde all-in onderhoudsbijdrage. 

Ook het gebruik van een zogenaamde kindrekening kreeg sedert maart 2010 een wettelijke basis. Hierdoor kan de familierechtbank op vraag van één van de ouders de verplichting opleggen een rekening te openen die bestemd is tot de betaling van bijdragen vastgesteld op grond van de onderhoudsverplichting. 

Wanneer u kiest voor een procedure EOT kunt u in principe volledig vrij overeenkomen hoe u de onderhoudsverplichting zal invullen. Wel is het nuttig om hier met een professional, zoals een advocaat, over te spreken. Zij kunnen u wijzen op belangrijke valkuilen en vergetelheden in de door u uitgewerkte regeling. 

Bij een procedure EOO zal de rechter, na de partijen daarover te hebben gehoord, uitspraak doen over een regeling. 

Onderhoudsbijdrage in het buitenland

Het is goed mogelijk dat er internationale aspecten gekoppeld zijn aan de onderhoudsbijdrage voor het kind. Bijvoorbeeld wanneer uw (ex-)echtgenoot en het kind in het buitenland verblijven. Op Europees vlak zal men voor de internationale bevoegdheid steeds kijken naar de Onderhoudsverordening. Deze verordening (net zoals andere gelijkaardige verordeningen) maakt een opsplitsing tussen twee mogelijke pistes: de partijen hebben een forumkeuze gedaan of hebben dat niet gedaan. Een forumkeuze is echter niet mogelijk voor onderhoud voor kinderen jonger dan 18 jaar. Daardoor zullen de volgende rechtbanken internationaal bevoegd zijn:

• Het gerecht waar de verweerder zijn gewone verblijfplaats heeft;
• Het gerecht van de plaats waar de onderhoudsgerechtigde (het kind) zijn gewone verblijfplaats heeft; 
• Het gerecht dat bevoegd is voor de vordering over de staat van de personen, als de onderhoudsvordering een nevenverzoek is. Deze grond zal echter niet gelden wanneer de internationale bevoegdheid enkel op de nationaliteit van de partijen berust. 
• Het gerecht dat bevoegd is voor de vordering over de ouderlijke verantwoordelijkheid, als de onderhoudsvordering een nevenverzoek is. 

Wanneer geen gerecht bevoegd is op basis van deze regels en ook niet op basis van de regels van het Verdrag van Lugano geldt een internationale bevoegdheid voor de gerechten van de lidstaat van de gemeenschappelijke nationaliteit van de partijen. 

Zijn er opnieuw geen mogelijkheden? Dan zal gebruik worden gemaakt van het zogenaamde forum necessitatis. Deze verwijst naar het gerecht van de lidstaat waarmee de procedure nauw verbonden is en wanneer de procedure in een derde land onmogelijk is of niet redelijkerwijze kan worden gevoerd. 

Let op!

Het is niet omdat de rechtbank van een bepaalde lidstaat bevoegd is, dat zij ook automatisch hun eigen recht moeten toepassen. 

Voor het onderhoudsgeld voor ouders tegenover hun kinderen en onderhoud voor personen jonger dan 21 jaar gelden de volgende regels (bij gebrek aan specifieke rechtskeuze): 

• Als de eiser de vordering instelt bij de gewone verblijfplaats van de verweerder, is het forumrecht van toepassing. Tenzij wanneer de eiser op basis van dit recht geen recht heeft op onderhoud, dan is het recht van de gewone verblijfplaats van de eiser van toepassing. 
• Voor alle andere gevallen is het recht van de gewone verblijfplaats van de eiser van toepassing. Heeft de eiser op basis van dit recht geen recht op onderhoud? Dan is het forumrecht van toepassing. 
• Als de eiser nog steeds geen onderhoud kan krijgen, is het recht van de gemeenschappelijke nationaliteit van toepassing. 

Gezagsco-ouderschap versus verblijfsco-ouderschap

Ook wanneer ouders niet meer samenleven blijven zij het ouderlijk gezag over de minderjarige kinderen gezamenlijk uitoefenen. In deze gevallen is er sprake van gezagsco-ouderschap. Er is dan ook geen sprake van een zogenaamd “recht op persoonlijk contact” aangezien dit enkel aan de orde is wanneer een van de ouders het exclusief ouderlijk gezag krijgt. Dergelijke uitsluitende gezagsuitoefening is eerder een uitzondering dan de regel. 

Wanneer sprake is van gezamenlijke gezagsuitoefening door niet-samenlevende ouders is het noodzakelijk om een verblijfsregeling uit te werken. Dit zal gebeuren door de partijen in onderling overleg of, bij gebrek aan akkoord, door de familierechtbank. De voorkeur gaat daarbij steeds uit naar een gelijkmatig verdeeld verblijf, het zogenaamde “verblijfsco-ouderschap”.

Het is goed mogelijk dat de partijen (bij EOT) of de rechtbank van oordeel is dat het gelijkmatig gedeeld verblijf niet de meest passende oplossing is in het licht van de situatie. In die gevallen kan de rechter een ongelijk verdeeld verblijf vastleggen. Mogelijke motieven daarvoor kunnen zijn: de grote geografische afstand tussen de ouders, de leeftijd van het kind en onverenigbaarheden in de opvoeding van het kind.

Echtscheiding en registratie gedeeld verblijf

Administratief kan een kind op niet meer dan één plaats worden ingeschreven. Bij gebreke aan overeenstemming tussen de ouders zal de familierechtbank de plaats bepalen waar men het kind in het bevolkingsregister moet inschrijven als hebbende aldaar zijn hoofdverblijf. 

Een koninklijk besluit van 26 december 2015 heeft wel in de mogelijkheid (dit is dus geen verplichting) voorzien om de huisvesting verlenende ouder bij wie het kind niet is ingeschreven toe te laten melding te laten maken in het dossier van de niet-ontvoogde minderjarige dat deze af en toe of voor de helft van de tijd bij hem of haar verblijft. De zogenaamde “registratie tot gedeeld verblijf”. 

Dit verzoek kan u indienen op basis van een vonnis van de familierechtbank, een arrest van de familiekamer van het hof van beroep of op basis van een akkoord tussen niet-samenlevende ouders in verband met de verblijfsregeling. 

Het voordeel van zo’n registratie is het verkrijgen van kortingen of toegang tot faciliteiten voor uw kind, bijvoorbeeld een voordeeltarief voor gemeentelijke sportclubs. 

De vermelding heeft echter geen bijkomende socio-economische of fiscale voordelen voor het kind of de ouder. 

Echtscheiding kinderbijslag

De invloed van een echtscheiding op de kinderbijslag, op heden ‘het groeipakket’, hangt af van wanneer uw kind geboren is. Voor kinderen geboren voor 2019 (oude systeem) blijft het kinderbijslagfonds of de uitbetalingsactor dat de uitbetaling deed voor de scheiding verder betalen aan dezelfde persoon. Voor kinderen geboren vanaf 2019 beslissen de moeder en de vader samen op welke rekening men de basisbedragen van het groeipakket mag storten. 

Wanneer de rechter beslist dat het ouderlijk gezag in de toekomst enkel zal worden uitgeoefend door één van beide ouders, zal die ouder het volledige groeipakket ontvangen. Dit stelt men in orde door het vonnis ter kennis te stellen aan de dienst die de betaling uitvoert. 

Echtscheiding en fiscaal ten laste

U kan als ouder kiezen tussen twee regimes: het fiscaal co-ouderschap en de aftrek van de onderhoudsbijdrage. Laat u steeds bijstaan door een expert om met u te overleggen wat de meest voordelige keuze is, dit hangt namelijk in grote mate af van uw gezinssituatie. 

In de situatie van fiscaal co-ouderschap voorziet de overheid in een verdeling van het belastingvoordeel voor kinderen ten laste. Dit kan uitsluitend wanneer sprake is van gelijkmatig gedeeld verblijf. De belangrijkste kenmerken van deze regeling zijn de volgende: 

• De kinderen blijven nog ten laste bij één ouder, meestal de ouder waar ze hun domicilie hebben;
• De helft van de belastingvrije som wordt afgestaan aan de andere ouder (de belastingvrije som is afhankelijk van het aantal kinderen ten laste);
• Fiscaal co-ouderschap is nagenoeg altijd nadelig vanaf drie kinderen;
• De samenstelling van uw gezin, bijvoorbeeld al dan niet nieuw-samengesteld en de leeftijd van uw kinderen, heeft invloed op het al dan niet voordelig zijn van fiscaal co-ouderschap;
• In gevallen van gelijkmatig verdeelde huisvesting kan een verplichting bestaan tot fiscaal co-ouderschap.

De andere optie is gebruik maken van de fiscale aftrekbaarheid van alimentatie. U kunt fiscale aftrekbaarheid van alimentatie en fiscaal co-ouderschap echter niet combineren. Het is dus een kwestie om te kiezen voor de meest voordelige optie. 

Om recht te hebben op fiscaal aftrekbaar onderhoudsgeld moet u aan vier voorwaarden voldoen: 

1. Het moet gaan om een verplichting tot het betalen van onderhoudsgeld op grond van het burgerlijk wetboek, gerechtelijk wetboek of een gelijkaardige verplichting in de buitenlandse wetgeving;
2. U moet de betaling van het onderhoudsgeld verantwoorden;
3. De persoon die het onderhoudsgeld krijgt mag geen deel uitmaken van het gezin van de persoon die de uitkering betaalt;
4. U moet het onderhoudsgeld regelmatig betalen.

Let dus op! Het is of fiscaal co-ouderschap of de aftrekbaarheid van het onderhoudsgeld. Een combinatie van beide is dus niet mogelijk.