Wat te doen als mijn ex het onderhoudsgeld niet betaalt?

U beschikt niet over een uitvoerbare titel

In veel gevallen komt er geen rechtbank aan te pas en voert de onderhoudsplichtige zijn of haar verplichtingen vrijwillig uit op basis van een onderling akkoord, dat schriftelijk of mondeling kan zijn. in dergelijke situaties is er op zich geen probleem zolang de betalingen gebeuren. Toch bent u als onderhoudsgerechtigde dan volledig afhankelijk van de goede wil van de onderhoudsplichtige, die op elk moment kan besluiten om niet meer te betalen. 

Daarom is het sterk aan te raden om in zulke gevallen een schriftelijke overeenkomst op te stellen waarin de afspraken duidelijk worden vastgelegd. U kunt dit akkoord vervolgens laten homologeren door de familierechtbank, wanneer de onderhoudsplichtige niet vrijwillig zou betalen, zodat het een uitvoerbare titel wordt. 

Als de onderhoudsplichtige weigert om onderhoudsgeld te betalen, dient u zich in principe tot de bevoegde rechtbank te wenden om een rechterlijke beslissing te verkrijgen waarin het onderhoudsgeld wordt vastgesteld. Indien u in der minne tot een akkoord komt, kan dit eveneens bekrachtigd worden via een vonnis of andere uitvoerbare titel, waardoor het afdwingbaar wordt. 

Een uitvoerbare titel geeft u de mogelijkheid om de betaling via een gerechtsdeurwaarder af te dwingen. 

U beschikt over een uitvoerbare titel

Een uitvoerbare titel is meestal een vonnis van een rechtbank (zoals bv. de familierechtbank, jeugdrechtbank of vrederechter) waarin de onderhoudsplichtige wordt veroordeeld tot het betalen van onderhoudsgeld. Ook een notariële akte in het kader van een echtscheiding door onderlinge toestemming (EOT) of een door de rechter gehomologeerd proces-verbaal van minnelijke schikking kan een uitvoerbare titel vormen. 

Op basis van een dergelijke titel kunt u, wanneer de onderhoudsplichtige niet vrijwillig betaalt, de betaling van het onderhoudsgeld afdwingen via een gerechtsdeurwaarder. Daarbij is het wel vereist dat men de onderhoudsplichtige kan lokaliseren en dat hij of zij financieel solvabel is (over voldoende financiële middelen beschikt). 

De ontvangstmachtiging

De ontvangstmachtiging laat de onderhoudsgerechtigde toe om de verschuldigde onderhoudsgelden rechtstreeks te ontvangen van de werkgever of van een andere schuldenaar van de onderhoudsplichtige, zonder tussenkomst van die laatste. Dit een vereenvoudigd alternatief voor het gemeenrechtelijke beslag. 

Soms spreekt men van een ‘loonmachtiging’ maar deze benaming is onjuist. De onderhoudsgerechtigde kan immers méér dan alleen het loon innen: ook werkloosheidsuitkeringen en andere sociale uitkeringen kunnen rechtstreeks worden ontvangen via een ontvangstmachtiging. 

U kunt een ontvangstmachtiging aanvragen samen met de vordering tot onderhoudsgeld, maar ook afzonderlijk in een aparte procedure. Voorwaarde is wel dat de onderhoudsplicht vastligt in een uitvoerbare titel (zoals een vonnis, notariële akte, etc.). 

Belangrijk is dat de rechter de ontvangstmachtiging nooit ambtshalve mag toekennen. U moet deze dus altijd expliciet vorderen (cfr. Cass. 24 maart 1994, RW 1994-95, 829).

De ontvangstmachtiging is mogelijk tegenover alle wettelijke onderhoudsplichtigen, met uitzondering van:

• Schoonouders;
• Schoonzonen en schoondochters (behuwdkinderen);
• Wettelijke samenwonenden;
• Nalatenschappen van onderhoudsplichtigen. 

De rechter is verplicht de gevraagde ontvangstmachtiging toe te kennen, behoudens uitzonderlijke omstandigheden, wanneer de onderhoudsplichtige zich gedurende minstens twee maanden (al dan niet opeenvolgend) in de twaalf maanden voorafgaand aan de vordering heeft onttrokken aan zijn onderhoudsverplichting. Deze verplichting geldt echter niet voor: 

• Onderhoudsgeld tussen echtgenoten (art. 221 oud BW);
• Onderhoudsgeld tussen ex-echtgenoten na echtscheiding op grond van onherstelbare ontwrichting (art. 301 oud BW). 

De rechter mag geen preventieve ontvangstmachtiging toekennen als louter afschrikmiddel. Er moet sprake zijn van een daadwerkelijke wanbetaling of een concrete dreiging daartoe (Cass. 23 januari 2009, C. 08.0128.N).

Sinds 1 september 2017 moet elk vonnis van de familierechtbank vermelden dat het mogelijk is een ontvangstmachtiging aan te vragen (Wet van 21 juli 2017 tot wijziging van het Gerechtelijk Wetboek wat betreft de vermelding in de vonnissen betreffende de vaststelling van een onderhoudsbijdrage, van de mogelijkheid tot machtiging van de schuldeiser om aan de onderhoudsplichtige verschuldigde geldsommen te ontvangen, BS 22 augustus 2017). Deze vermelding betekent echter niet dat automatisch een machtiging wordt verleend: u moet ze nog steeds uitdrukkelijk aanvragen. 

DAVO

Elk vonnis dat een onderhoudsbijdrage toekent, moet ook melding maken van de mogelijkheid om het onderhoudsgeld te laten innen via DAVO (Dienst voor Alimentatievorderingen). 

Wanneer een onderhoudsplichtige niet betaalt, kan DAVO, onder bepaalde voorwaarden, optreden als invorderaar van het verschuldigde onderhoudsgeld. In sommige gevallen kan DAVO ook voorschotten op het onderhoudsgeld uitbetalen aan de onderhoudsgerechtigde. 

Om een dossier bij DAVO op te starten, moet u voldoen aan specifieke voorwaarden en een aantal documenten indienen.

Het misdrijf van familieverlating

Familieverlating is een misdrijf dat de onderhoudsplichtige pleegt wanneer hij of zij, gedurende meer dan twee maanden, vrijwillig in gebreke blijft om het onderhoudsgeld te betalen dat is opgelegd bij een definitieve gerechtelijke beslissing (art. 391bis, eerste lid Sw.).

Hetzelfde geldt voor de onderhoudsplichtige die, gedurende meer dan twee maanden, vrijwillig nalaat het onderhoudsgeld te betalen dat is vastgesteld in een familierechtelijke overeenkomst voorafgaand aan een echtscheiding door onderlinge toestemming (art. 391bis, tweede lid Sw.).

Ook wanneer de onderhoudsplichtige zich opzettelijk onttrekt aan de verplichtingen die voortvloeien uit een definitieve en uitvoerbare ontvangstmachtiging, kan hij strafbaar zijn wegens familieverlating (art. 391bis, derde lid Sw.).

In bepaalde situaties kan het opportuun zijn om klacht neer te leggen wegens familieverlating, bijvoorbeeld om de druk op de onderhoudsplichtige op te voeren en zo betaling af te dwingen.

Uitvoerbaarheid bij voorraad van de vonnissen over onderhoudsgeld

Alle gerechtelijke beslissingen die uitspraak doen over onderhoudsgelden op basis van een wettelijke onderhoudsplicht, zijn van rechtswege uitvoerbaar bij voorraad, tenzij de familierechtbank er anders over beslist op verzoek van één van de partijen (art. 1322/1 Ger.W.).